Artikel 12a Aw: Onopgeefbare vergoeding bij verhuur

Draagt een maker zijn verhuurrecht over aan de producent van een geluidsopname, dan houdt hij toch recht op geld: de producent moet hem een billijke vergoeding betalen voor de verhuur van die opname. Dat recht is bovendien onopgeefbaar, ook als de andere partij daar in de onderhandeling op aandringt.

De achtergrond is een machtsverschil. Een componist, tekstschrijver of muzikant die een contract voorgelegd krijgt, tekent doorgaans wat er ligt. Zonder deze regel zou de overdracht van het verhuurrecht in één pennenstreek alle verhuurinkomsten bij de producent leggen. De wetgever koppelt daarom aan die overdracht een vergoeding die blijft staan, wat er verder ook is afgesproken.

Waarover dit artikel precies gaat

Verhuur is in de Auteurswet een vorm van openbaarmaking: een exemplaar wordt voor beperkte tijd tegen betaling meegegeven, met de bedoeling dat het terugkomt. Artikel 12 Aw rekent verhuur en uitlening uitdrukkelijk tot de handelingen waarvoor de maker toestemming moet geven. Dit artikel gaat alleen over werken die op een fonogram zijn vastgelegd: een drager waarop uitsluitend geluid is opgenomen.

Een vergoeding die blijft plakken

De vergoeding is verschuldigd door de producent aan wie het verhuurrecht is overgedragen. Hoe hoog zij is, staat niet in de wet. De maatstaf is dat zij billijk moet zijn, dus in redelijke verhouding staat tot de exploitatie die met de verhuur plaatsvindt. Partijen mogen daar zelf afspraken over maken, maar niet op nul uitkomen: het tweede lid sluit afstand doen uit. Een contractsbepaling waarin de maker verklaart geen aanspraak te maken, heeft daardoor geen effect.

Zo pakt het uit

Een liedschrijver neemt met een klein label een album op en tekent een contract waarin alle exploitatierechten, inclusief het verhuurrecht, aan het label worden overgedragen. Het label geeft de opnamen vervolgens in verhuur aan een aanbieder die dragers tijdelijk aan klanten meegeeft. Het label meent dat het contract alles afdekt. Toch kan de liedschrijver een billijke vergoeding voor die verhuur vorderen: het contract kan het verhuurrecht wel verplaatsen, maar de vergoedingsaanspraak niet wegnemen.

In de praktijk

• Voor makers: laat de vergoedingsaanspraak los van de rechtenoverdracht in het contract benoemen, met een verdeelsleutel en een vast afrekenmoment. Een clausule waarin je afstand doet is niets waard, maar een clausule die de berekening en de betaaltermijn regelt juist wel.
• Voor producenten: reken de verhuurvergoeding in je exploitatiebegroting in en administreer verhuuromzet apart. Het geschil gaat zelden over het bestaan van het recht, maar bijna altijd over de vraag welke inkomsten als verhuur meetellen.
• Voor beide partijen: houd verhuur en uitlening uit elkaar. Uitlenen zonder direct economisch voordeel valt onder een eigen regeling met een eigen vergoedingssysteem, geregeld in artikel 15c Aw.

Let op de reikwijdte. Het gaat om werken die op een fonogram staan; voor andere dragers en andere exploitatievormen val je terug op wat partijen zelf zijn overeengekomen en op de algemene regels over overdracht van auteursrecht.