Artikel 3 Aw: Aanspraak van de uitgever op vergoedingen

Dit artikel geeft de uitgever een eigen aanspraak op een deel van de geldstroom die uit wettelijke beperkingen voortkomt. Heeft een maker zijn auteursrecht aan de uitgever overgedragen of in licentie gegeven, dan is die overdracht of licentie op zichzelf al voldoende rechtsgrondslag om mee te delen in de vergoedingen voor gebruik dat op grond van een beperking is toegestaan.

Waarom deze bepaling er staat

Sommige vormen van gebruik zijn wettelijk toegestaan zonder toestemming, maar niet gratis: er hoort een vergoeding bij die centraal wordt geïnd en verdeeld. Denk aan de vergoeding voor kopieën voor eigen gebruik, geregeld in artikel 16c Aw, en aan de leenvergoeding van artikel 15c Aw. De vraag wie daarop recht heeft, leverde onzekerheid op zodra het recht bij een uitgever lag in plaats van bij de maker.

Deze bepaling neemt die onzekerheid weg. De uitgever hoeft niet apart te bewijzen dat de vergoedingsaanspraak los is meegeleverd; het contract waarmee hij het recht kreeg, draagt de aanspraak al.

Wat het artikel wel doet

Het schept een grondslag om te delen. Hoe groot dat deel is, staat er niet: dat volgt uit de afspraken tussen partijen en uit de verdeelregels van de organisatie die de vergoeding int. De bepaling gaat bovendien alleen over vergoedingen die horen bij het recht dat daadwerkelijk is overgedragen of gelicentieerd. Is alleen het recht voor gedrukte uitgaven overgedragen, dan reikt de aanspraak niet verder dan dat.

Wat het artikel niet doet

Het maakt de uitgever geen maker en verandert niets aan de persoonlijkheidsrechten van de auteur. Het schept ook geen nieuw recht tegenover gebruikers: wie op grond van een beperking gebruikmaakt van een werk, krijgt door dit artikel geen extra verplichting, alleen mogelijk een andere ontvanger aan de andere kant.

Een schrijfster geeft haar tekstboek uit bij een kleine educatieve uitgever en draagt daarbij het auteursrecht voor de papieren en digitale uitgave over. Scholen kopiëren delen van het boek binnen de ruimte die de wet daarvoor laat. De vergoeding die daarvoor wordt geïnd, komt niet alleen aan de schrijfster toe: de uitgever kan op grond van dit artikel meedelen, ook zonder dat het contract die vergoedingen met zoveel woorden noemt.

In de praktijk

• Voor makers: vraag bij het tekenen hoe de uitgever de incasso-inkomsten verdeelt, want dit artikel regelt de grondslag maar niet de verhouding.
• Voor uitgevers: houd de omvang van de verkregen rechten scherp gedocumenteerd; die omvang bepaalt waar de aanspraak eindigt.
• Voor beide: leg de verdeelsleutel in het contract vast, dan is achteraf geen discussie nodig over wat redelijk is.