Boek 4 Artikel 15 (4:15 BW)

De wettelijke verdeling geeft ieder kind een vordering ter grootte van zijn erfdeel, maar zegt niet wat dat in euro's is. Meestal rekenen de langstlevende en de kinderen dat samen uit. Lukt dat niet, dan hoeft niemand vast te lopen: dit artikel geeft de kantonrechter de bevoegdheid om de omvang van de vordering vast te stellen, op verzoek van de meest gerede partij.

Wie de zaak aanhangig maakt

Iedere betrokken erfgenaam kan naar de kantonrechter stappen; het initiatief ligt niet exclusief bij de langstlevende of bij de kinderen. De procedure verloopt volgens de regels die het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering geeft voor de vaststelling van dit soort aanspraken. De kantonrechter kijkt daarbij naar de waarde van de goederen en de schulden en rekent daaruit het aandeel van het kind af.

Wanneer een vaststelling wordt gewijzigd

Een eenmaal vastgestelde vordering staat niet onwrikbaar vast. De kantonrechter wijzigt haar op verzoek van een kind of van de echtgenoot in drie gevallen. Wel is er haast bij: omdat de regels van Boek 3 over verdeling hier van overeenkomstige toepassing zijn, moet het verzoek binnen drie jaar na de vaststelling worden gedaan.

• Dwaling over de waarde van de goederen of de schulden, waardoor een erfgenaam voor meer dan een vierde is benadeeld.
• Een onjuiste berekening van het saldo van de nalatenschap op een andere manier.

- Een verkeerd aandeel: de vordering is niet berekend naar het deel waarop het kind recht had.

Welke regels meelopen

Het tweede lid haalt maar een beperkt aantal regels over verdeling uit Boek 3 binnen: artikel 3:196 leden 2, 3 en 4 BW, artikel 3:199 BW en artikel 3:200 BW. Daaruit volgt dat dwaling over de waarde wordt vermoed zodra vaststaat dat iemand voor meer dan een vierde is benadeeld, dat naar het tijdstip van de vaststelling wordt gewaardeerd, dat wie zijn deel voor eigen bate of schade heeft aanvaard er niet meer op kan terugkomen, dat de algemene regels over dwaling uit Boek 6 hier niet gelden, en dat de bevoegdheid na drie jaar vervalt. Het derde lid verklaart daarnaast de artikelen 4:229 tot en met 4:233 BW mede van toepassing; die gaan over inbreng, zodat een gift die een kind bij leven kreeg kan meetellen bij de omvang van zijn vordering. Het vierde lid haalt ten slotte twee regels uit Boek 3 binnen: over de papieren en bewijzen van eigendom en over het onderling instaan bij uitwinning of stoornis.

Een voorbeeld

Twee kinderen accepteren de berekening van hun moeder, gebaseerd op een woningwaarde die zij van een makelaar hoorde. Later blijkt uit een taxatie naar de datum van overlijden dat de woning ruim een derde meer waard was. Zijn zij daardoor voor meer dan een vierde benadeeld, dan kunnen zij de kantonrechter vragen de vaststelling te wijzigen, zodat hun vordering alsnog klopt.

In de praktijk

Leg de berekening altijd schriftelijk vast, met de gehanteerde waarden en de peildatum erbij. Dat maakt later controleren mogelijk en voorkomt dat een discussie over honderd euro uitgroeit tot een procedure. Komt u er onderling niet uit, dan is de gang naar de kantonrechter geen escalatie maar de route die de wet zelf aanwijst, en die is aanzienlijk goedkoper dan jaren wantrouwen.