Boek 4 Artikel 13 (4:13 BW)

Laat iemand een echtgenoot en een of meer kinderen na, dan verdeelt de wet de nalatenschap meteen zelf. De echtgenoot krijgt alle goederen, de kinderen krijgen een vordering in geld ter grootte van hun erfdeel. Er hoeft niets voor te worden getekend en er komt geen notariële verdeling aan te pas: dit gebeurt van rechtswege op het moment van overlijden. De erflater kan deze regeling in zijn testament wel volledig uitsluiten.

Wat de echtgenoot krijgt en draagt

De echtgenoot verkrijgt de goederen en neemt tegelijk de schulden van de nalatenschap voor zijn rekening, inclusief de uitgaven om testamentaire lasten uit te voeren. Hij kan dus over het huis, de auto en de bankrekening beschikken zonder toestemming van de kinderen, maar hij is ook degene die de rekeningen betaalt. Bezit en last horen hier bij elkaar.

De vordering van de kinderen

Ieder kind is erfgenaam en krijgt van rechtswege een geldvordering op de echtgenoot ter waarde van zijn erfdeel. Die vordering bestaat dus meteen, maar is nog niet opeisbaar. Dat wordt zij pas wanneer de echtgenoot overlijdt, wanneer hij failliet wordt verklaard of wanneer de schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen op hem van toepassing wordt. Daarnaast kan de erflater in zijn testament extra gevallen aanwijzen waarin het kind wel mag opeisen.

De verhoging met rente

Om te voorkomen dat de vordering door de tijd wordt uitgehold, wordt zij verhoogd als de wettelijke rente boven de zes procent uitkomt. Alleen het deel boven die zes telt mee, gerekend per jaar vanaf de dag dat de nalatenschap openviel, en telkens over de hoofdsom. De erflater kan hierover in zijn testament iets anders bepalen, en ook de echtgenoot en het kind kunnen samen een andere afspraak maken.

Is de vordering opeisbaar geworden doordat de schuldsaneringsregeling op de echtgenoot van toepassing werd, dan keert de rust terug zodra die regeling volgens de Faillissementswet wordt beëindigd. Het onbetaald gebleven deel is dan opnieuw niet opeisbaar. De schone lei die de Faillissementswet aan het einde van een schuldsanering verbindt, geldt voor deze vordering niet; het kind houdt dus zijn aanspraak.

Een voorbeeld

Een vader overlijdt zonder testament en laat een echtgenote en twee kinderen na. Het saldo is driehonderdduizend euro. De weduwe krijgt de woning en de rekeningen, en houdt de zorg voor de schulden. Elk kind krijgt een vordering van honderdduizend euro, die het in de regel pas kan innen als zijn moeder overlijdt. Het geld opeisen kan tot die tijd niet, ook niet als het kind het goed zou kunnen gebruiken. Stilzitten hoeft het kind daarom nog niet: het kan de omvang van zijn vordering laten vaststellen, zoals artikel 4:15 BW mogelijk maakt, en op grond van artikel 4:16 BW een boedelbeschrijving verlangen.

In de praktijk

Voor de langstlevende is dit een sterke positie: hij kan in het huis blijven wonen en het vermogen gebruiken. Voor de kinderen betekent het wachten. Wie van tafel en bed is gescheiden, telt in deze titel niet als echtgenoot en valt dus buiten de regeling. Laat de omvang van de vorderingen kort na het overlijden vastleggen, want jaren later achterhalen wat de nalatenschap waard was, levert de meeste conflicten op.