Boek 4 Artikel 233 (4:233 BW)

Artikel 4:233 BW vertaalt de plicht tot inbreng naar een uitkomst in euro's. De begiftigde erfgenaam betaalt niets terug in de boedel; zijn eerdere gift wordt verrekend met wat hij bij de verdeling zou krijgen. Het artikel zegt precies waarmee die verrekening plaatsvindt: met zijn aandeel in het gedeelte van de nalatenschap dat toekomt aan hem en aan de erfgenamen in wier voordeel de inbreng geldt, waarbij de bedragen die zij over en weer moeten inbrengen bij dat gedeelte worden gerekend.

Wat de formule van het eerste lid betekent

Twee elementen bepalen de uitkomst. Het eerste is de massa waarover wordt gerekend: niet alleen wat er werkelijk in de nalatenschap aanwezig is voor de betrokken erfgenamen, maar vermeerderd met de in te brengen giften. Het tweede is het aandeel van de begiftigde in die vergrote massa, dat volgt uit zijn erfdeel. De waarde van zijn gift wordt op dat aandeel in mindering gebracht. Het restant is wat hij feitelijk uit de boedel ontvangt; de andere erfgenamen krijgen hun volle aandeel in de vergrote massa uit wat er werkelijk is. Erfgenamen ten behoeve van wie geen inbreng verplicht is, blijven bij deze verrekening buiten beeld: hun deel wordt op de gewone manier bepaald.

De waardering en de rente

Voor de waardering verwijst de wet naar de maatstaf die uit artikel 4:66 BW voortvloeit. Op het aldus bepaalde bedrag komt nog een rente van zes procent per jaar; die rente loopt vanaf het overlijden. Het percentage ligt in de wet vast; het hangt dus niet af van wat de gift in werkelijkheid heeft opgebracht of van de marktrente op dat moment. Duurt de afwikkeling jaren, dan loopt dat bedrag zichtbaar op.

Twee verwijzingen

Het eerste lid sluit af met de overeenkomstige toepassing van artikel 4:68 BW en artikel 4:70 lid 3 BW, twee bepalingen uit de afdeling over de legitieme portie.

Nooit meer dan uw erfdeel

Het tweede lid bepaalt dat inbreng niet verplicht is voor zover de waarde van de gift groter is dan het aandeel van de erfgenaam. Overtreft de gift dat aandeel, dan houdt de verplichting daar op. Bijleggen is dus nooit aan de orde. Was de schenking groter dan wat de begiftigde uit de nalatenschap zou krijgen, dan komt hij bij de verdeling op nul uit, maar hij wordt geen schuldenaar van de andere erfgenamen. Inbreng vermindert de aanspraak; zij schept geen betalingsplicht.

Een voorbeeld. Een moeder laat twee kinderen na met een nalatenschap van zestigduizend euro. De dochter kreeg eerder een schenking van twintigduizend euro die moet worden ingebracht. Bij de berekening telt die twintigduizend euro mee, zodat er tachtigduizend euro te verdelen valt: veertigduizend euro per kind. De dochter ontvangt uit de boedel twintigduizend euro en de zoon veertigduizend euro; daarnaast wordt de gift verhoogd met de wettelijk voorgeschreven rente vanaf het overlijden.

Een tweede voorbeeld. Was de schenking aan de dochter honderdduizend euro geweest, dan zou haar aandeel volledig opgaan aan de inbreng. Zij krijgt dan niets uit de nalatenschap, maar zij hoeft ook niets terug te betalen aan haar broer.

In de praktijk

Voor de berekening zijn de schenkingsakte of de overboeking, het testament en de datum van overlijden nodig; die laatste bepaalt vanaf wanneer de rente loopt. Spelen er meer giften of is er ook een discussie over de legitieme portie, dan wordt de berekening ingewikkelder; de legitieme portie is een andere som met andere uitkomsten. Voor de begiftigde geldt dat hij nooit hoeft bij te betalen, maar dat de rente zijn aandeel verder vermindert naarmate de verdeling langer op zich laat wachten.