Boek 4 Artikel 221 (4:221 BW)

Niet elke vereffening hoeft het volle programma te doorlopen. Bij een overzichtelijke boedel staan een openbare oproeping van schuldeisers, een lijst van vorderingen en een uitdelingslijst niet altijd in verhouding tot wat er te verdelen valt. Dit artikel maakt daarom een lichtere variant mogelijk, en het onderscheidt daarbij scherp tussen erfgenamen die door beneficiaire aanvaarding vereffenaar zijn en een vereffenaar die door de rechter is benoemd.

Voor de erfgenamen-vereffenaars

Zijn de erfgenamen vereffenaar omdat er onder voorrecht van boedelbeschrijving is aanvaard, dan rusten de verplichtingen van artikel 4:214 lid 1 en 5 BW over het oproepen van de schuldeisers en het neerleggen van de lijst van vorderingen, en die van artikel 4:218 BW over de rekening en verantwoording en de uitdelingslijst, alleen op hen als de kantonrechter dat bepaalt. De hoofdregel is voor hen dus de lichte vereffening.

Voor de door de rechter benoemde vereffenaar

Voor hem is het uitgangspunt omgekeerd: hij legt in beginsel wel een rekening en verantwoording en een uitdelingslijst neer. Dat hoeft niet in twee gevallen. Ten eerste als alle schulden die hem vóór het verstrijken van de termijn van artikel 4:218 BW bekend zijn geworden volledig worden betaald; dan valt er niets te verdelen en heeft een lijst geen functie. Ten tweede als de kantonrechter hem daarvan vrijstelt.

Bezwaar van een schuldeiser

Die vrijstelling heeft een harde grens: de kantonrechter verleent haar niet als een schuldeiser er bezwaar tegen maakt. De wet koppelt geen verdere voorwaarden aan dat bezwaar. Meldt één schuldeiser zich met bezwaar, dan blijft de neerlegging van rekening en verantwoording en uitdelingslijst dus verplicht, ook als alle andere betrokkenen met de vrijstelling instemmen.

Verantwoording blijft

Wordt er geen rekening en verantwoording neergelegd, dan verdwijnt de verantwoordingsplicht niet. Zij wordt dan afgelegd aan degenen die recht hebben op het overschot, op de manier die voor bewindvoerders geldt. De erfgenamen of andere rechthebbenden krijgen dus alsnog inzicht in wat er met het vermogen is gebeurd, alleen niet via een openbaar neergelegd stuk.

Wat dit artikel niet wegneemt

Het eerste lid noemt de verplichtingen waarvan erfgenamen-vereffenaars worden ontslagen bij naam; de overige artikelen over de vereffening laat het ongemoeid. Ook in een lichte vereffening worden de schulden dus in de wettelijke rangorde voldaan voordat er onder de erfgenamen iets wordt verdeeld, en blijft wat in de rest van deze afdeling aan de vereffenaar is opgedragen gewoon van kracht.

Een voorbeeld. Twee kinderen aanvaarden beneficiair, terwijl de nalatenschap bestaat uit een bankrekening en drie bekende rekeningen die ruim uit het saldo kunnen worden betaald. Zij zijn vereffenaar, maar hoeven geen oproeping in de Staatscourant te plaatsen en geen uitdelingslijst te maken, tenzij de kantonrechter dat verlangt. Zij betalen de schulden, houden de bewijsstukken en verdelen daarna het restant.

In de praktijk

Ga niet uit van de lichte variant zonder na te gaan of de kantonrechter zich erover heeft uitgelaten; bij twijfel is één vraag aan hem sneller dan een discussie achteraf. Houd ook in een lichte vereffening een sluitende administratie bij: u moet kunnen laten zien welke schulden er waren, wat u hebt betaald en wat er is overgebleven. Bent u schuldeiser en hoort u dat er om vrijstelling wordt gevraagd, laat uw bezwaar dan tijdig en schriftelijk weten.