Boek 4 Artikel 201 (4:201 BW)

Bent u in een testament bedacht met een bepaald goed of een bedrag, dan bent u legataris. Uw positie is anders dan die van een erfgenaam: u volgt de overledene niet op en u krijgt zijn schulden niet, u hebt een vordering op de erfgenamen. Dit artikel regelt hoe u dat legaat krijgt en hoe u ervan af kunt zien. Het uitgangspunt is eenvoudig: het legaat valt u toe zonder dat u iets hoeft te doen.

Verkrijgen zonder aanvaarding

Anders dan bij een nalatenschap hoeft u een legaat niet te aanvaarden. Het komt u van rechtswege toe. Wilt u het legaat niet, dan moet u zelf in actie komen en verwerpen. Zolang u het legaat niet hebt aanvaard, staat die mogelijkheid open.

Waarom iemand een legaat weigert

• De last die eraan hangt. Een woning met achterstallig onderhoud of een boot met stallingskosten kan meer kosten dan opleveren.
• De verhoudingen in de familie. Sommige mensen willen niets uit de nalatenschap ontvangen en kiezen daar bewust voor.

- Fiscale of praktische redenen. Bezit in het buitenland of een aandeel in een bedrijf brengt verplichtingen mee waar u niet aan wilt beginnen.

Hoe u verwerpt

De verwerping van een legaat is vormvrij. U hoeft dus niet naar de griffie, zoals wel geldt voor de keuze over een nalatenschap in artikel 4:191 BW. Wel moet uw verwerping ondubbelzinnig zijn: er mag geen twijfel over bestaan dat u het legaat niet wilt. Dat vereiste staat in het derde lid naast de vormvrijheid; het een maakt het ander niet overbodig. Een uitlating waaruit niet duidelijk blijkt dat u definitief afziet, voldoet daar niet aan. Een schriftelijke verklaring maakt later aantoonbaar dat en wanneer u hebt verworpen.

De termijn die u kan worden gesteld

De erfgenamen kunnen niet eeuwig wachten. Een belanghebbende kan de kantonrechter daarom vragen u een termijn te stellen waarbinnen u moet verklaren of u verwerpt. Verklaart u binnen die termijn niets, dan verliest u de bevoegdheid om te verwerpen: het legaat is dan definitief van u, met alles wat daaraan vastzit. Stilzitten is dus ook hier geen neutrale keuze.

Een voorbeeld. Een oom legateert zijn caravan aan zijn neef. De neef heeft er niets aan en laat het onderwerp liggen. De erfgenamen, die de stallingskosten zien oplopen, vragen de kantonrechter hem een termijn te stellen. Verklaart de neef binnen die termijn niets, dan kan hij niet meer verwerpen. Eigenaar van de caravan is hij daarmee nog niet: hij houdt een aanspraak op afgifte tegenover de erfgenamen, en zodra zij hem de caravan leveren, heeft hij het voertuig en alle kosten die eraan vastzitten.

In de praktijk

Een duidelijke beslissing binnen redelijke tijd voorkomt dat een belanghebbende de kantonrechter om een termijn vraagt. Wie het legaat wil, hoeft niets te doen; een bericht aan de erfgenamen of de executeur dat de afgifte wordt verwacht, maakt de afwikkeling wel eenvoudiger. Wie het niet wil, kan beter verwerpen voordat hij iets met het goed doet: verwerpen kan alleen zolang het legaat niet is aanvaard, en wie het goed of het bedrag al in ontvangst heeft genomen, kan daarmee hebben aanvaard. Bij twijfel over de lasten die aan een legaat kleven, kan een notaris uitleg geven.