Boek 4 Artikel 199 (4:199 BW)

Bij een beneficiair aanvaarde nalatenschap beheren de erfgenamen geld en goederen waarop ook anderen aanspraak hebben. Dit artikel geeft twee waarborgen daarvoor. De kantonrechter kan erfgenamen opdragen zekerheid te stellen voor hun beheer, en iedere erfgenaam moet het onmiddellijk melden zodra blijkt dat de schulden groter zijn dan de bezittingen.

Zekerheid stellen

Een belanghebbende of de boedelnotaris kan de kantonrechter vragen een of meer erfgenamen te gelasten zekerheid te stellen. Het gaat om zekerheid voor hun beheer en voor de nakoming van hun overige verplichtingen. De kantonrechter bepaalt zelf het bedrag en de aard van de zekerheid; hij is daarin niet gebonden aan wat de verzoeker voorstelt. Zo kan een schuldeiser die twijfelt aan de zorgvuldigheid van een erfgenaam een tegenwicht krijgen zonder dat de afwikkeling meteen uit handen hoeft te worden genomen.

Wanneer daar aanleiding voor is

• Twijfel over het beheer. Er verdwijnen goederen, er is geen administratie, of betalingen lopen door elkaar met privé-uitgaven.
• Afstand. Een erfgenaam woont ver weg of is slecht bereikbaar, terwijl hij wel over de boedel beschikt.

- Een kwetsbare boedel. Er is veel contant geld, een bedrijf of een waardevolle inboedel die eenvoudig te gelde kan worden gemaakt.

De meldplicht bij een tekort

Blijkt u als erfgenaam dat de schulden de baten overtreffen, dan moet u dat zo snel mogelijk aan de kantonrechter melden. Die plicht rust op u persoonlijk en is niet afhankelijk van een verzoek van iemand anders. De reden is duidelijk: vanaf het moment dat een boedel negatief is, gaat het niet meer om de verdeling tussen de erfgenamen maar om de vraag welke schuldeiser nog wat krijgt. Dan moet de rechter het weten, want er kan zwaarder toezicht of een andere vorm van afwikkeling nodig zijn.

Een voorbeeld. Twee broers zijn vereffenaar van de nalatenschap van hun moeder. Na twee maanden blijkt uit de post dat er naast de begrafeniskosten nog een aanzienlijke belastingaanslag openstaat, waardoor het saldo negatief wordt. Zij melden dat direct bij de kantonrechter en stoppen met betalingen aan losse schuldeisers. Hadden zij intussen één schuldeiser volledig voldaan, dan hadden de andere schuldeisers hen daarop kunnen aanspreken.

Wat er gebeurt als u het laat lopen

Wie niet meldt en doorgaat met uitkeren of verdelen, riskeert persoonlijke aansprakelijkheid tegenover de schuldeisers die daardoor te weinig krijgen. Ook kan een belanghebbende of het openbaar ministerie de rechtbank op grond van artikel 4:203 BW vragen een vereffenaar te benoemen, onder meer wanneer blijkt dat de schulden de baten overtreffen of wanneer een erfgenaam niet aan een last tot zekerheidstelling voldoet. U bent dan de regie over de afwikkeling kwijt.

In de praktijk

Maak vroeg in de vereffening een eerlijk overzicht van bezittingen en schulden en actualiseer het zodra er post binnenkomt. Slaat het saldo om, meld dat dan schriftelijk bij de kantonrechter en houd een kopie. Krijgt u een last tot zekerheidstelling, neem die serieus en vraag zo nodig om aanpassing van het bedrag; negeren maakt uw positie alleen slechter.