Boek 4 Artikel 188 (4:188 BW)

Een verklaring van erfrecht is een akte van de notaris waarin staat wie er na een overlijden wat mag. Zij is bedoeld voor gebruik tegenover derden: de bank, de verzekeraar, de koper van het huis. Dit artikel noemt de feiten waarover de notaris zich in zo'n verklaring kan uitspreken. Het gaat steeds om de vraag wie welke positie heeft en wie welke bevoegdheid uitoefent.

Welke feiten erin kunnen staan

• Wie erfgenaam is. De verklaring noemt wie erfgenaam is, eventueel met ieders erfdeel, of dat iemand de enige erfgenaam is, en vermeldt of de nalatenschap al is aanvaard.
• De rechten van de echtgenoot. Of de echtgenoot van de erflater het vruchtgebruik van bepaalde goederen toekomt, of hij daarbij mag vervreemden, bezwaren of verteren, en tot wanneer hij nog een beroep kan doen op artikel 4:29 BW.
• De wettelijke verdeling. Of de nalatenschap volgens artikel 4:13 BW van rechtswege is verdeeld, waarbij de echtgenoot de goederen krijgt en de kinderen een geldvordering, en tot welk moment de echtgenoot de bevoegdheid van artikel 4:18 BW nog heeft.
• Bij wie het beheer ligt. Of het beheer is opgedragen aan een executeur, een bewindvoerder of een door de rechtbank benoemde vereffenaar, met vermelding van hun bevoegdheden.

- Wie die functie vervult. De namen van de personen die executeur, bewindvoerder of vereffenaar zijn.

Drie functies, drie regimes

Let op het verschil tussen die functies, want de verklaring noemt ze naast elkaar. De executeur beheert en wikkelt af binnen de grenzen die het testament stelt. De vereffenaar wikkelt af volgens de wettelijke vereffeningsregels en is vaak door de rechtbank benoemd. De bewindvoerder beheert goederen voor een bepaalde persoon of een bepaald doel; dat kan één erfdeel zijn, maar een bij uiterste wil ingesteld bewind kan ook op alle nagelaten goederen rusten, en dan voert hij het beheer over de hele boedel. Wie in de verklaring leest dat iemand bevoegd is, moet dus altijd doorlezen tot welke bevoegdheid het gaat.

Vorm en grenzen

De verklaring is altijd een notariële akte; een eigen verklaring van de erfgenamen op papier heeft deze werking niet. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen nadere voorschriften worden gegeven over de inhoud en de opstelling ervan. De verklaring bevat geen boedelbeschrijving: zij zegt niets over de omvang van het vermogen, niets over de vraag of de nalatenschap positief is en niets over een verdeling van goederen die de erfgenamen zelf nog moeten maken. Zij bewijst posities en bevoegdheden, geen bezittingen.

Een voorbeeld. Een vrouw is in het testament van haar broer tot executeur benoemd en wil de lopende abonnementen opzeggen en de rekeningen van de overledene afwikkelen. De bank vraagt haar aan te tonen dat zij daartoe bevoegd is. Een verklaring van erfrecht waarin staat dat zij executeur is en welke bevoegdheden zij daarbij heeft, geeft de bank het houvast dat zij zoekt.

In de praktijk

Vraag de notaris vooraf waarvoor u de verklaring nodig hebt, dan kan hij daarop afstemmen wat erin komt. Voor wie op de verklaring afgaat, is de bescherming van artikel 4:187 BW van belang: hij geldt als te goeder trouw, tenzij hij wist of door grove nalatigheid niet wist dat de inhoud niet klopte. Verandert de situatie, laat de verklaring dan aanpassen; een verouderde verklaring blijft anders in omloop en kan tot uitbetalingen leiden die later moeten worden teruggehaald.