Boek 4 Artikel 187 (4:187 BW)

Wie zaken doet met iemand die zich met een verklaring van erfrecht presenteert als erfgenaam, executeur of vereffenaar, wordt door dit artikel beschermd. De wet gaat ervan uit dat u te goeder trouw bent als u afgaat op de feiten die in zo'n notariële verklaring staan. Blijkt later dat de verklaring niet klopte, dan draait u daar in beginsel niet voor op.

Wat de bescherming inhoudt

De bescherming werkt op twee manieren. Ten eerste geldt u tegenover de werkelijke rechthebbende als iemand die te goeder trouw was, voor zover het gaat om de feiten die de verklaring vermeldt. Ten tweede geldt een aparte regel voor schuldenaren van de nalatenschap: wie op basis van de verklaring betaalt aan iemand die het geld niet mocht ontvangen, kan tegen degene die wel recht had volhouden dat hij bevrijdend heeft betaald. Hij hoeft dus niet een tweede keer te betalen.

Die tweede regel speelt in de praktijk vaak. Banken, verzekeraars, werkgevers en huurders krijgen na een overlijden het verzoek om uit te keren aan wie zich als rechthebbende meldt.

Waar de bescherming ophoudt

De bescherming vervalt als u wist dat de inhoud van de verklaring niet met de werkelijkheid overeenkwam, of als u dat door grove nalatigheid niet wist. Gewone onoplettendheid is dus niet genoeg om u de bescherming te ontnemen; er moet sprake zijn van weten of van een ernstig gebrek aan zorgvuldigheid. Wie hoort dat er alsnog een testament is opgedoken of dat een erfgenaam heeft verworpen, en toch doorbetaalt alsof er niets aan de hand is, loopt een reëel risico.

Wie er profijt van heeft

• De schuldenaar van de nalatenschap. De bank die het saldo overmaakt, de verzekeraar die uitkeert, de huurder die de huur overmaakt aan wie in de verklaring wordt genoemd.
• De wederpartij bij een rechtshandeling. Een aannemer die met de in de verklaring genoemde executeur afspraken maakt over het opknappen van het sterfhuis, mag wat die bevoegdheid betreft op de verklaring afgaan.
• De echte rechthebbende. Die verliest zijn aanspraak niet, maar moet zich richten tot degene die het geld of het goed ten onrechte heeft ontvangen, niet tot de betaler.

Een voorbeeld. Een bank keert het saldo van een rekening uit aan de twee kinderen die in de verklaring van erfrecht als enige erfgenamen worden genoemd. Later blijkt er een testament te zijn waarin ook een derde persoon erfgenaam is. Die derde kan de bank niet dwingen nog eens te betalen; hij moet aankloppen bij de twee kinderen die te veel hebben ontvangen.

In de praktijk

Banken en instanties vragen na een overlijden doorgaans om een verklaring van erfrecht. Artikel 4:188 BW bepaalt welke feiten daarin kunnen staan. Verandert er iets belangrijks nadat de verklaring is afgegeven, bijvoorbeeld omdat een erfgenaam alsnog verwerpt of er een vereffenaar wordt benoemd, dan beperkt een directe melding aan iedereen die op de oude verklaring afgaat de schade. Vanaf het moment dat zij het weten, kunnen zij zich er niet meer op beroepen.