Boek 4 Artikel 184 (4:184 BW)

Dit is de bepaling waar het voor veel erfgenamen op aankomt. Schuldeisers van de nalatenschap kunnen hun vorderingen verhalen op de goederen van de nalatenschap; dat spreekt vanzelf. De hoofdregel voor de erfgenaam is geruststellend: hij hoeft een schuld van de nalatenschap niet uit zijn eigen vermogen te betalen. Maar op die regel staan uitzonderingen, en wie daarin valt, kan met alles wat hij zelf heeft aansprakelijk worden.

De vier uitzonderingen

• Zuivere aanvaarding: wie zuiver aanvaardt, staat met zijn eigen vermogen in voor de schulden van de nalatenschap, behoudens enkele in de wet omschreven verzachtingen.
• Betaling verhinderen: wie verwijtbaar in de weg staat dat een schuld wordt voldaan.
• Goederen onttrekken: wie opzettelijk goederen van de nalatenschap zoekmaakt, verbergt of anderszins buiten het bereik van de schuldeisers brengt.

- Falen als vereffenaar: de erfgenaam die vereffenaar is en in ernstige mate en verwijtbaar tekortschiet in wat die functie van hem vraagt.

De drie keuzes en hun gevolg

Zuiver aanvaarden betekent onbeperkte aansprakelijkheid met het eigen vermogen. Beneficiair aanvaarden beperkt het risico: de nalatenschap wordt dan vereffend en de erfgenaam betaalt niet uit eigen zak. Verwerpen betekent dat u geen erfgenaam bent en niets krijgt, maar ook niets hoeft te betalen. Die keuze is de belangrijkste beslissing die u als erfgenaam neemt, en zij vraagt om informatie over wat er in de boedel zit voordat u handelt.

Uitkering na beneficiaire aanvaarding

Ook wie beneficiair heeft aanvaard, is niet onaantastbaar. Heeft hij uit de nalatenschap een uitkering ontvangen, dan kunnen de schuldeisers zich op zijn vermogen verhalen tot de waarde van wat hij daaruit heeft gekregen. De bescherming van de beneficiaire aanvaarding gaat dus niet zover dat u eerst uitkeert en de schuldeisers daarna met lege handen laat. Wie de nalatenschap heeft benadeeld door betaling te verhinderen of goederen te onttrekken, blijft bovendien met zijn hele vermogen aansprakelijk, ook als hij daarna alsnog verwerpt.

Een zoon ontdekt drie maanden na het overlijden dat zijn vader forse schulden had. Had hij inmiddels de auto verkocht en de opbrengst op zijn eigen rekening gezet, dan kan dat als zuivere aanvaarding uitpakken en staat hij voor de schulden in. Voor een schuld die hij niet kende en ook niet hoefde te kennen, biedt artikel 4:194a BW dan nog een uitweg, maar wel met haast en onder voorwaarden: binnen drie maanden na de ontdekking kan hij de kantonrechter vragen hem te machtigen alsnog beneficiair te aanvaarden. Is de nalatenschap al vereffend of verdeeld, dan kan hij de kantonrechter binnen diezelfde termijn vragen hem te ontheffen van de plicht om die schuld met zijn privévermogen te betalen, en dan uitsluitend voor het deel dat niet kan worden voldaan uit wat hij uit de nalatenschap heeft gekregen; die ontheffing blijft uit als hij bij de schuldeiser de indruk heeft gewekt dat hij toch wel uit zijn overige vermogen zou betalen. Had hij niets gedaan en beneficiair aanvaard, dan blijft zijn eigen vermogen buiten schot, behalve tot de waarde van wat hij al uit de nalatenschap kreeg.

In de praktijk

Doe niets met de boedel zolang u geen overzicht hebt: geen spullen verdelen en geen bezittingen verkopen of verpanden. Zuivere aanvaarding door gedragingen ontstaat pas wanneer u overeenkomsten sluit waarmee goederen uit de boedel worden vervreemd of bezwaard, of wanneer u zulke goederen op een andere manier buiten het bereik van de schuldeisers brengt (artikel 4:192 BW); enkel een rekening van de erflater voldoen is dat niet. Vraag saldo-opgaven op en maak een lijst van bezittingen en schulden. Twijfelt u, aanvaard dan beneficiair; die verklaring legt u af bij de rechtbank. En weet dat de wet het onttrekken van goederen aan de schuldeisers zwaar bestraft: het maakt u aansprakelijk met alles wat u hebt, ook na een latere verwerping. Voor een last die uit een uitgave van geld bestaat, gelden dezelfde regels.