Boek 4 Artikel 183 (4:183 BW)

Na een overlijden blijkt geregeld dat spullen niet meer in huis zijn. Een buurman heeft de aanhanger, een kennis heeft schilderijen meegenomen, iemand houdt de auto onder zich. Dit artikel geeft de erfgenaam een eigen middel: hij kan de goederen van de nalatenschap opvorderen van iedere derde die ze zonder recht houdt. Dat geldt ook voor de goederen die de erflater bij zijn overlijden voor anderen onder zich had.

Wat u kunt opvorderen

• Goederen van de nalatenschap: alles wat aan de erflater toebehoorde en dat een ander nu zonder recht onder zich heeft.
• Goederen die de erflater voor een derde hield: geleende of in bewaring gegeven zaken die bij het overlijden bij hem waren.

- Niet: goederen waarvoor de houder wel een recht heeft: een huurder, pandhouder of koper met een geldige titel houdt niet zonder recht.

Wie de vordering kan instellen

Iedere erfgenaam kan het doen; hij hoeft niet te wachten tot alle erfgenamen het eens zijn. Dat is praktisch, want juist in de eerste weken na een overlijden moet er snel worden gehandeld voordat spullen verdwijnen. Is de nalatenschap volgens de wettelijke verdeling van artikel 4:13 BW verdeeld, dan ligt dat anders: dan komt deze bevoegdheid uitsluitend toe aan de echtgenoot van de erflater, die immers de goederen krijgt terwijl de kinderen een vordering hebben.

Hoe het in de praktijk verloopt

Meestal begint het met een brief waarin u de goederen benoemt en om teruggave vraagt binnen een redelijke termijn. Reageert de houder niet, dan kunt u naar de rechter. Bewijs speelt daarbij een grote rol: u moet stellen en zo nodig aantonen dat het voorwerp deel uitmaakt van de nalatenschap. Dat de ander het zonder recht heeft, hoeft u niet zelfstandig te bewijzen; wie zich verweert met de stelling dat hij het goed juist krachtens een recht onder zich heeft, zal moeten benoemen welk recht dat is en waarop hij dat baseert, en pas dan komt het bewijs daarvan aan de orde. Beweert die ander dat hij het gekregen heeft, dan gaat het gesprek over die gestelde schenking. Foto's, aankoopbewijzen, verzekeringspolissen en een boedelbeschrijving helpen.

Een dochter mist na het overlijden van haar moeder een aantal sieraden. Een nicht zegt dat zij ze jaren geleden heeft gekregen, maar kan dat niet onderbouwen en de sieraden stonden nog op de inboedelverzekering van de moeder. De dochter kan als erfgenaam teruggave vorderen, ook zonder medewerking van haar broer.

In de praktijk

Maak zo snel mogelijk een lijst van wat er zou moeten zijn en wat u mist, en leg vast wie wat heeft meegenomen; achteraf reconstrueren is bijna niet te doen. Stuur een nette maar duidelijke brief met een termijn. Is er een executeur met beheerstaak, laat het dan via hem lopen, want tijdens zijn beheer vertegenwoordigt hij de erfgenamen. Gaat het om een waardevol goed en blijft de ander weigeren, dan is de rechter de aangewezen weg; de notaris kan u eerst helpen vaststellen wat tot de nalatenschap behoorde.