Artikel 4:178 BW: Einde van een bewind dat alleen de rechthebbende beschermt

Is een bewind uitsluitend ingesteld om de rechthebbende zelf te beschermen, dan houdt het op bij zijn overlijden. De bescherming is dan immers niet meer nodig; wat hij nalaat, gaat gewoon naar zijn eigen erfgenamen. Is de rechthebbende een rechtspersoon, dan eindigt het bewind door haar ontbinding, en kan zij het bovendien opzeggen zodra er dertig jaar zijn verstreken sinds het overlijden van de erflater.

Opheffing door de rechtbank

Voor de tussentijd is er een tweede weg. De rechtbank, niet de kantonrechter, kan zo'n bewind opheffen. Dat kan op verzoek van de bewindvoerder wegens onvoorziene omstandigheden, en het kan wanneer aannemelijk is dat de rechthebbende de onder bewind staande goederen zelf op verantwoorde wijze kan besturen. Op die laatste grond kan ook de rechthebbende zelf een verzoek indienen, maar pas nadat er vijf jaar zijn verlopen sinds het overlijden van de erflater.

Waarom die termijn van vijf jaar

De erflater had een reden om het bewind in te stellen: hij vertrouwde het beheer van zijn kind of van een andere verkrijger niet zonder meer. Zou die verkrijger meteen na het overlijden om opheffing kunnen vragen, dan zou de wens van de erflater weinig voorstellen. De wachttijd van vijf jaar geeft de bescherming een reële kans en dwingt tot het laten zien dat er iets is veranderd. Die wachttijd hoort alleen bij een verzoek van de rechthebbende zelf: de bewindvoerder kan beide opheffingsgronden zonder enig tijdsverloop inroepen.

Als het verzoek wordt afgewezen

Wijst de rechtbank een verzoek tot opheffing af, dan hoeft de zaak daarmee niet te zijn afgedaan. Zij kan desgevraagd de regels over het bewind wijzigen, al dan niet onder voorwaarden die zij stelt. Zo kan een bewind dat te knellend is geworden worden versoepeld zonder dat de bescherming helemaal verdwijnt: bijvoorbeeld door de rechthebbende meer ruimte te geven voor gewone uitgaven, terwijl grote beslissingen bij de bewindvoerder blijven.

Een zoon kreeg zijn erfdeel onder bewind omdat hij tien jaar geleden diep in de schulden zat. Inmiddels is hij schuldenvrij, heeft hij een vast inkomen en beheert hij zijn eigen zaken zonder problemen. Zes jaar na het overlijden van zijn vader kan hij de rechtbank vragen het bewind op te heffen; wijst zij dat af, dan kan zij de regels wel versoepelen.

In de praktijk

Wilt u opheffing, onderbouw dan met stukken dat u het beheer aankunt: inkomen, administratie, schuldenvrije situatie, een verklaring van uw budgetbeheerder als die er is. Denk aan de wachttijd van vijf jaar wanneer u het zelf vraagt. Bent u bewindvoerder en is het bewind door de omstandigheden zinloos of onwerkbaar geworden, dan kunt u zich zonder wachttijd tot de rechtbank wenden. Let op het verschil met de kantonrechter, die over het lopende bewind gaat; voor opheffing van dit soort bewind moet u bij de rechtbank zijn.