Boek 4 Artikel 143 (4:143 BW)

Wie in een testament tot executeur is benoemd, is dat nog niet. De benoeming is een aanbod dat pas werkt zodra de benoemde haar na het overlijden aanvaardt. Niemand wordt dus tegen zijn zin belast met het beheer van andermans nalatenschap. Wie de taak niet wil, hoeft die eenvoudigweg niet te aanvaarden, en hoeft dat ook niet te motiveren. Aanvaarden kan door het uitdrukkelijk te verklaren, maar wie de nalatenschap gaat beheren, laat daarmee ook zien dat hij de benoeming aanneemt.

De erfgenamen kunnen niet eeuwig wachten

Zolang de benoemde niets zegt, weet niemand waar hij aan toe is. De erfgenamen mogen dan niet zelfstandig over de goederen beschikken, omdat een executeur met beheerstaak dat blokkeert. Daarom kan een belanghebbende de kantonrechter vragen een termijn te stellen. Loopt die termijn af zonder aanvaarding, dan kan de benoeming niet meer worden aanvaard en is de weg vrij. Dat is de manier om een aarzelende benoemde tot een keuze te dwingen zonder de afwikkeling maandenlang stil te leggen.

Wie geen executeur kan worden

• Handelingsonbekwamen: wie zijn eigen vermogensrechtelijke zaken niet zelfstandig mag regelen, kan die van een ander niet beheren.
• Wie onder bewind staat: van wie een of meer goederen onder een beschermingsbewind zoals geregeld in Boek 1 zijn gesteld.

- Wie failliet is of in de schuldsanering zit: wie in staat van faillissement verkeert of op wie de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing is verklaard.

Waarom die uitsluitingen

De executeur beheert geld en goederen van anderen en betaalt daaruit schulden. De wet wil dat die taak ligt bij iemand die zijn eigen vermogen mag en kan besturen. De grond is niet wantrouwen tegen de persoon, maar het risico dat de nalatenschap vermengd raakt met een vermogen dat zelf onder toezicht staat. Dezelfde gedachte keert terug bij het einde van de taak: raakt een executeur later failliet of komt hij onder curatele, dan eindigt zijn functie, zoals artikel 4:149 BW bepaalt.

Een moeder benoemt haar oudste zoon tot executeur. Na haar overlijden blijkt hij in een schuldsaneringstraject te zitten. Hij kan de benoeming niet aanvaarden. Heeft de moeder geen reservekandidaat aangewezen en ook de kantonrechter geen benoemingsbevoegdheid gegeven, dan wikkelen de erfgenamen de nalatenschap samen af.

In de praktijk

Bent u benoemd, denk dan eerst na voordat u aanvaardt: de taak brengt verantwoordelijkheid mee, u legt er later rekening en verantwoording over af, en u kunt aansprakelijk zijn als u haar slecht uitvoert. Wilt u niet, zeg dat dan snel en schriftelijk aan de erfgenamen, zodat zij verder kunnen. Bent u erfgenaam en hoort u niets van de benoemde, vraag de kantonrechter dan een termijn te stellen. Uw eigen keuze om de nalatenschap zuiver of beneficiair te aanvaarden of te verwerpen staat hier los van; executeur zijn maakt u geen erfgenaam en erfgenaam zijn maakt u geen executeur.