Boek 4 Artikel 141 (4:141 BW)

De grens van dertig jaar uit artikel 4:140 BW zou een veelgebruikte testamentvorm onmogelijk maken: eerst krijgt de een het vermogen, en wat er bij zijn overlijden nog van over is, gaat naar een ander. Zo'n regeling loopt vaak langer dan dertig jaar, simpelweg omdat de eerste verkrijger lang leeft. Dit artikel zondert die vorm daarom uit. De constructie mag doorlopen tot het overlijden van de eerste verkrijger, of tot een eerder tijdstip dat de erflater noemt.

Wanneer de uitzondering geldt

Het gaat om de combinatie van twee makingen: één onder een ontbindende voorwaarde en daarop aansluitend één onder een opschortende voorwaarde. Het vermaakte, of wat daarvan niet is verteerd, valt toe aan de verwachter op het tijdstip dat de erflater heeft aangewezen, meestal het overlijden van de eerste verkrijger. Voorwaarde is wel dat de verwachter dat tijdstip meemaakt: overleeft hij het niet, dan komt hij niet aan de beurt.

Wat de eerste verkrijger intussen mag

Deze vorm wordt vaak gebruikt om iemand het vermogen echt te laten gebruiken en pas het restant door te geven. Of dat kan, hangt af van wat de erflater heeft bepaald. Kreeg de eerste verkrijger de bevoegdheid om te verteren en te vervreemden, dan mag hij het vermogen opmaken en blijft er misschien niets over. Kreeg hij die bevoegdheid niet, dan maakt het uit welke vorm de erflater heeft gekozen: bij een erfstelling volgt uit artikel 4:138 BW dat hij het vermaakte moet bewaren, bij een legaat legt de wet hem die plicht niet op en bepaalt alleen de uiterste wil wat hij ermee mag doen. Dat verschil bepaalt in de praktijk alles.

Wie is wie

• De eerste verkrijger is gewoon erfgenaam of legataris met alle gevolgen daarvan: als erfgenaam draagt hij ook de schulden van de nalatenschap.
• De verwachter krijgt niets van de eerste verkrijger, maar rechtstreeks van de oorspronkelijke erflater; hij erft dus niet van degene die het vermogen tot dan toe had.

Een vrouw laat alles na aan haar man, en bepaalt dat wat er bij zijn overlijden nog over is naar haar broer gaat als die dan nog leeft. Die regeling blijft geldig, ook als de man nog veertig jaar leeft. Overlijdt de broer eerder, dan gaat de aanspraak niet over op de kinderen van de broer, tenzij de vrouw dat uitdrukkelijk zo heeft geregeld.

In de praktijk

Herkent u deze vorm in een testament, stel dan drie vragen: op welk moment gaat het over, mocht de eerste verkrijger opmaken, en moet de verwachter dat moment overleven. De antwoorden staan in de akte en bepalen wat er te verwachten valt. Voor de eerste verkrijger is het verstandig bij te houden welke goederen in de plaats zijn gekomen van wat hij ontving; die administratie voorkomt later een geschil over wat het restant is. Bij het opstellen van zo'n testament is de notaris de aangewezen persoon om de voorwaarden waterdicht te formuleren.