Boek 4 Artikel 134 (4:134 BW)

Een testament wordt geschreven voor een toekomst die niemand kent. Een last die bij het opstellen redelijk leek, kan jaren later onuitvoerbaar of zinloos zijn geworden. Dit artikel biedt daarvoor een oplossing: de rechter kan de last wijzigen of geheel of gedeeltelijk opheffen. Zonder die mogelijkheid zou de belaste erfgenaam of legataris vastzitten aan een opdracht die hij niet kan uitvoeren, met het risico dat zijn recht op grond van artikel 4:131 BW vervallen wordt verklaard.

Wie het kan vragen

Het eerste lid noemt twee verzoekers: degene op wie de last rust, en het openbaar ministerie. Anderen kunnen op grond van dit artikel geen wijziging of opheffing vragen. Een onmiddellijk belanghebbende kan wel op grond van artikel 4:131 BW om vervallenverklaring van het recht van de belaste verzoeken, maar dat is een andere procedure met een ander gevolg.

De drie gronden

• Veranderde omstandigheden: er is na het overlijden zoveel veranderd dat het ongewijzigd handhaven van de last niet meer te rechtvaardigen valt, gelet op de persoonlijke en maatschappelijke belangen die erbij betrokken zijn.
• Te weinig middelen: door inkorting of vermindering van de last zelf, of van de making waaraan hij is verbonden, is uitvoering bezwaarlijk of onmogelijk geworden.

- De last is verschoven: hij is op grond van artikel 4:132 BW komen te rusten op iemand anders dan degene aan wie de erflater hem oplegde.

De bedoeling van de erflater

Volgens het tweede lid neemt de rechter bij een wijziging of opheffing zoveel mogelijk de bedoeling van de erflater in acht. Het gaat er dus om hoe de wens van de erflater onder de nieuwe omstandigheden het best kan worden benaderd. Een last om een bepaald gebouw te onderhouden dat inmiddels is afgebrand, kan bijvoorbeeld worden omgezet in een verplichting die hetzelfde doel op een andere manier dient.

Regels uit Boek 6

Het derde lid verklaart enkele bepalingen over onvoorziene omstandigheden bij overeenkomsten van overeenkomstige toepassing. Daaruit volgt dat de rechter aan zijn beslissing terugwerkende kracht kan verlenen en dat hij er voorwaarden aan kan verbinden. Ook geldt dat iemand zich niet kan beroepen op omstandigheden die volgens de aard van de zaak of de in het verkeer geldende opvattingen voor zijn eigen rekening komen.

Een voorbeeld

Een erflater legt zijn neef als erfgenaam de last op om een dorpsbibliotheek jaarlijks een bedrag te schenken. De bibliotheek houdt op te bestaan. De neef kan de rechter vragen de last op te heffen, of hem te wijzigen ten gunste van een voorziening die het lezen in hetzelfde dorp bevordert. Bij die keuze kijkt de rechter naar wat de erflater met de last wilde bereiken.

In de praktijk

Kunt u als belaste een last niet meer uitvoeren, dan kunt u het probleem zelf aan de rechter voorleggen, in plaats van af te wachten of iemand een vervallenverklaring vraagt. Geef in het verzoek aan wat er sinds het overlijden is veranderd en welke uitvoering nog wel mogelijk is. Is de last op u komen te rusten zonder dat de erflater hem aan u had opgelegd, dan is dat op zichzelf een grond voor het verzoek. Een notaris kan helpen de bedoeling achter de tekst van het testament te achterhalen.