Boek 4 Artikel 128 (4:128 BW)

Wie profiteert van een regeling die pas bij het overlijden werkt, staat vaak in dezelfde positie als een legataris. Dit artikel trekt die lijn door naar andere plaatsen in dit boek: wat daar over legatarissen is bepaald, geldt overeenkomstig voor degenen die zijn bevoordeeld door een handeling als bedoeld in artikel 4:126 BW. Het is een schakelbepaling, en zij voorkomt dat de vorm van de regeling het verschil maakt.

Tegenover de wettelijke rechten van de echtgenoot

De artikelen 4:29 en 4:30 BW kennen de langstlevende echtgenoot aanspraken toe op een vruchtgebruik van goederen van de nalatenschap. Wat daar in het derde lid over legatarissen is bepaald, geldt ook voor de bevoordeelde bij een quasi-legaat. Verder worden goederen die krachtens zo'n handeling zijn verkregen gelijkgesteld met gelegateerde goederen waar artikel 4:30 BW in het vijfde lid over spreekt. De positie van de langstlevende wordt dus niet uitgehold doordat vermogen buiten het testament om is overgegaan.

Bij de afwikkeling van de nalatenschap

Ook wat artikel 4:216 BW en artikel 4:220 lid 3 BW over legatarissen bepalen, met de mogelijkheden van terugvordering en verhaal, geldt overeenkomstig voor de bevoordeelde. Dat betreft de bevoordeelde uit het eerste lid van artikel 4:126 BW en uit het tweede lid onder c. Voor de begunstigde bij een sommenverzekering geldt de gelijkstelling alleen voor zover zij, alle omstandigheden in aanmerking genomen, niet onredelijk is.

• Doel. Gelijke behandeling van economisch gelijke gevallen.

- Grens. Voor de verzekeringsbegunstigde geldt een redelijkheidstoets.

Een voorbeeld

Een vrouw overlijdt met een nalatenschap vol schulden. Kort voor haar overlijden heeft zij haar buurman een bedrag toegezegd dat pas bij haar dood zou worden uitgekeerd. Bij de vereffening kan die buurman op dezelfde voet worden aangesproken als iemand die dat bedrag gelegateerd had gekregen. Voor een begunstigde van een levensverzekering geldt hetzelfde, tenzij dat in de gegeven omstandigheden onredelijk zou zijn.

In de praktijk

Bij een nalatenschap met schulden horen ook de bevoordelingen buiten het testament bij de afwikkeling. Voor wie zo'n bevoordeling heeft ontvangen, gelden de termijnen die daarbij horen: een door de rechter benoemde vereffenaar kan het uitgekeerde nog binnen drie jaar na de uitkering opeisen, en het verhaalsrecht van schuldeisers die onbetaald bleven eindigt pas drie jaren nadat de uitdelingslijst verbindend is geworden. Het slot van de vereffening is dus niet het moment waarop het ontvangene definitief van hem is. De vereffenaar of de notaris beoordeelt vóór uitbetaling welke gelijkstellingen van toepassing zijn.