Boek 4 Artikel 117 (4:117 BW)

Volgens het eerste lid is een legaat een uiterste wilsbeschikking waarin de erflater aan een of meer personen een vorderingsrecht toekent. De legataris krijgt dus geen aandeel in de nalatenschap, maar een recht om iets te vorderen: een geldsom, een bepaald voorwerp, de overdracht van een woning. Hij is daarmee een schuldeiser van de nalatenschap en geen opvolger van de erflater.

Legataris tegenover erfgenaam

Dat verschil bepaalt de positie van beide. De erfgenaam volgt de erflater onder algemene titel op en is betrokken bij de schulden; de legataris heeft alleen zijn vordering. Hij hoeft geen keuze te maken tussen zuiver en beneficiair aanvaarden zoals een erfgenaam. Is de nalatenschap ontoereikend, dan merkt hij dat wel: legaten worden pas voldaan nadat de andere schulden van de nalatenschap zijn betaald.

Op wie het legaat rust

Het tweede lid bevat de hoofdregel: een legaat komt ten laste van de gezamenlijke erfgenamen. De erflater kan daarvan afwijken door het legaat op te leggen aan een of meer bepaalde erfgenamen, of aan een of meer legatarissen. In dat laatste geval moet de belaste legataris het legaat voldoen uit wat hij zelf ontvangt. Zegt het testament niets, dan zijn alle erfgenamen samen belast.

Ieder voor zijn deel

Gaat het om een deelbare prestatie, zoals een geldbedrag, dan is volgens het derde lid ieder van de belaste erfgenamen verbonden voor een deel dat overeenkomt met zijn erfdeel. De legataris kan elke erfgenaam dus alleen voor diens eigen deel aanspreken. De erflater kan een andere verdeling voorschrijven, bijvoorbeeld dat één erfgenaam het hele bedrag betaalt. Het derde lid gaat uitdrukkelijk alleen over deelbare prestaties; wie een bepaald voorwerp als geheel moet afgeven, kan dat niet in stukken doen.

Een voorbeeld

Een man benoemt zijn partner voor de helft en zijn twee nichten ieder voor een kwart tot erfgenaam. Hij legateert een geldbedrag van € 20.000 aan de plaatselijke sportvereniging, zonder te zeggen wie dat moet betalen. Het legaat rust dan op alle drie de erfgenamen: de partner is € 10.000 verschuldigd en elke nicht € 5.000. Had hij in het testament bepaald dat alleen zijn partner het legaat moest voldoen, dan kon de vereniging zich voor het hele bedrag uitsluitend tot haar wenden, en hadden de nichten met het legaat niets te maken.

In de praktijk

Een legataris moet zich richten tot degenen die met het legaat zijn belast, of tot de executeur als die er is. Hij kan het gelegateerde niet zelf uit de nalatenschap meenemen. Voor de erfgenamen is de volgorde van betalen van belang: eerst de gewone schulden, dan de legaten. Wordt een legaat uitgekeerd terwijl schuldeisers nog niet zijn betaald, dan kan dat later tot terugvordering leiden. Bestaat er onenigheid over de omvang of de uitleg van het legaat, dan kan de rechtbank daarover beslissen.