Boek 4 Artikel 115 (4:115 BW)

Een erfstelling is de beschikking waarmee iemand in zijn testament erfgenamen aanwijst. De erflater laat daarbij zijn hele nalatenschap of een aandeel daarin na aan een of meer in het testament aangewezen personen. Dit is de zwaarste beschikking die een testament kent, want wie erfgenaam wordt, volgt de erflater op in zijn vermogen als geheel.

Erfgenaam of legataris

Het verschil met een legaat is fundamenteel. Een erfgenaam verkrijgt onder algemene titel: hij krijgt een aandeel in alle goederen en wordt ook aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap. Een legataris krijgt alleen een vorderingsrecht en is geen rechtsopvolger; hij komt de schulden niet tegen, behalve dat zijn legaat pas aan de beurt komt als de andere schulden kunnen worden voldaan.

• Erfstelling. De hele nalatenschap of een aandeel daarin, met de schulden erbij.
• Legaat. Een vordering op de erfgenamen, bijvoorbeeld op een geldsom of een bepaald voorwerp.

- Gevolg. Alleen de erfgenaam moet kiezen tussen zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden en verwerpen.

Aanwijzing van de personen

De erflater moet de erfgenamen aanwijzen. Dat kan bij naam, maar ook door een omschrijving die geen twijfel laat, bijvoorbeeld zijn kinderen of een met naam genoemde stichting. Hij kan meer erfgenamen benoemen en hun aandelen zelf bepalen; laat hij dat na, dan gelden de aanvullende regels van dit boek. Wie niets krijgt, is onterfd, maar een kind houdt zijn aanspraak op de legitieme portie.

Testament naast de wet

Een erfstelling verdringt de wettelijke erfopvolging voor het deel waarover zij gaat. Beschikt de erflater maar over een deel van zijn nalatenschap, dan gaat de rest naar de erfgenamen bij versterf. Zo kunnen testamentaire erfgenamen en wettelijke erfgenamen naast elkaar in dezelfde nalatenschap staan.

Een voorbeeld

Een vrouw zonder kinderen benoemt in haar testament haar nicht voor de helft en een goed doel voor de andere helft tot erfgenaam. Beiden zijn daarmee erfgenaam: zij verkrijgen samen alle goederen en zijn samen verantwoordelijk voor de schulden. Had zij haar nicht alleen een bedrag toegedacht, dan was die geen erfgenaam geweest maar legataris, met een vordering op de erfgenamen.

In de praktijk

Kijk in een testament altijd eerst wie er tot erfgenaam is benoemd; dat bepaalt wie moet handelen, wie kan aanvaarden of verwerpen en wie de schuldeisers tegenover zich vindt. Een erfstelling vergt een geldige uiterste wil: in de regel een notariële akte of een onderhandse akte die aan een notaris in bewaring is gegeven. Voor noodsituaties kent de wet daarnaast bijzondere vormen, waarin de uiterste wil ten overstaan van andere aangewezen personen wordt gemaakt: in oorlogstijd ten overstaan van een officier (artikel 4:98 BW), onderweg op een zeeschip of in een luchtvaartuig ten overstaan van de gezagvoerder (artikel 4:101 BW) en, waar het gewone verkeer met een notaris verbroken is, ten overstaan van onder meer een burgemeester of een advocaat (artikel 4:102 BW). Ook een erfstelling kan langs die weg tot stand komen. Een handgeschreven briefje thuis volstaat er niet voor.