Boek 4 Artikel 114 (4:114 BW)

Sommige uiterste wilsbeschikkingen kunnen geldig worden gemaakt in een onderhands stuk, zonder notaris. Is zo'n stuk niet in bewaring gegeven, dan kan de erflater de beschikking herroepen door het stuk te vernietigen. In de praktijk gaat het vooral om het codicil: een eigenhandig geschreven, gedateerd en ondertekend stuk met legaten van bijvoorbeeld kleding, sieraden, inboedel en boeken.

Vernietigen is herroepen

Het artikel verbindt het rechtsgevolg van herroeping aan een feitelijke handeling van de erflater: hij vernietigt het stuk. Een notariële akte of een verklaring tegenover iemand anders is daarvoor niet nodig.

Wie het stuk vernietigde

Is het stuk vernietigd, dan wordt vermoed dat de erflater dat zelf heeft gedaan. Het is een vermoeden, geen vaststaand gegeven. Een belanghebbende die meent dat een ander dan de erflater het stuk heeft vernietigd, kan dat proberen aan te tonen.

Voor welke stukken het geldt

De regel is beperkt tot beschikkingen die geldig bij een onderhands stuk zijn getroffen. Was het stuk om een andere reden al ongeldig, dan valt er niets te herroepen. Bovendien mag het stuk niet in bewaring zijn gegeven. Voor een onderhands stuk dat wel in bewaring is gegeven, geldt de aparte regeling van artikel 4:113 BW.

Een notarieel testament kan evenmin op deze manier worden herroepen. De akte blijft bij de notaris berusten; het afschrift dat de erflater thuis heeft, is niet het testament zelf. Wie dat afschrift weggooit, verandert daarmee niets.

Een voorbeeld

Een vrouw heeft in een handgeschreven, ondertekend en gedateerd stuk haar fotocamera's aan een nichtje gelegateerd. Na een verhuizing besluit zij dat het nichtje ze toch niet krijgt en haalt zij het stuk door de papierversnipperaar. Na haar overlijden is er niets van terug. De beschikking is herroepen en de camera's vallen gewoon in de nalatenschap.

In de praktijk

Bestaan er van een codicil meerdere exemplaren of kopieën, dan geeft een achtergebleven exemplaar na het overlijden aanleiding tot vragen over wat de erflater wilde. Een nieuw stuk met een nieuwe datum maakt duidelijk welke inhoud geldt. Wordt na een overlijden een doorgestreept of beschadigd stuk gevonden, dan bepaalt de vraag of het is vernietigd en door wie, of het nog werkt; de notaris die de nalatenschap afwikkelt, kan het dan beoordelen.