Boek 4 Artikel 110 (4:110 BW)

Dit is een schakelbepaling. Zij regelt zelf niets inhoudelijks, maar verklaart wat artikel 4:54 BW bepaalt van overeenkomstige toepassing op de bevoegdheid om een uiterste wil te vernietigen. Wie wil weten hoe die bevoegdheid werkt, moet dus twee artikelen naast elkaar leggen: de bepaling waaruit de vernietigbaarheid volgt, en artikel 4:54 BW.

Waarom er geschakeld wordt

Op verschillende plaatsen in dit boek kan een uiterste wil of een beschikking daarin worden aangetast. In plaats van dezelfde regels telkens te herhalen, wijst de wetgever één keer een regeling aan en verklaart die elders van overeenkomstige toepassing. Dat houdt de wet korter en zorgt dat op alle plaatsen hetzelfde regime geldt.

Vernietigbaar is niet nietig

Een vernietigbare uiterste wil heeft gewoon werking. Hij wordt uitgevoerd, tenzij iemand die daartoe bevoegd is de vernietiging inroept en daarin slaagt. Een nietige uiterste wil daarentegen heeft nooit enig gevolg gehad; daar hoeft niemand iets voor te doen. Dit artikel gaat over de eerste categorie.

• Actie vereist. Zonder iemand die de vernietiging inroept, blijft het testament in stand.
• Belang nodig. Alleen wie een eigen belang heeft bij de aantasting, kan die inroepen.

- Gevolg. Slaagt de vernietiging, dan wordt teruggevallen op een eerdere uiterste wil of op de wettelijke erfopvolging.

Wat dit betekent voor de afwikkeling

Zolang onduidelijk is of iemand de vernietiging inroept, staat de afwikkeling van de nalatenschap onder spanning: de erfgenamen weten niet zeker waar zij aan toe zijn. De schakeling naar artikel 4:54 BW dient er juist toe die onzekerheid niet eindeloos te laten voortduren. Wie precies weten wil binnen welke termijnen de bevoegdheid nog kan worden gebruikt en wanneer zij eindigt, leest dat artikel; deze bepaling verklaart het alleen van toepassing.

Een voorbeeld

Een testament blijkt door een vormfout aantastbaar, bijvoorbeeld doordat een getuige de taal niet verstond. Een van de kinderen overweegt de vernietiging in te roepen, maar twijfelt. De erfgenamen die het testament wel willen uitvoeren, hebben er belang bij dat er snel duidelijkheid komt. Zij hoeven niet af te wachten: wie onmiddellijk belanghebbende is, mag het twijfelende kind, zodra de verjaringstermijn eenmaal loopt, een redelijke termijn stellen om te kiezen tussen bevestigen en vernietigen (artikel 3:55 lid 2 BW). Kiest het kind binnen die termijn niet, dan is het zijn bevoegdheid kwijt. Daarnaast lopen de termijnen van artikel 4:54 BW door, die de bevoegdheid hoe dan ook op enig moment doen eindigen.

In de praktijk

Neem bij een mogelijk aantastbaar testament altijd beide artikelen samen door en zet op papier wie welk belang heeft. Wacht niet af: hoe langer de onzekerheid duurt, hoe ingewikkelder het wordt om verrichte handelingen terug te draaien. De notaris kan de gevolgen van een geslaagde vernietiging in kaart brengen, zodat u weet of aantasten u werkelijk iets oplevert.