Boek 4 Artikel 107 (4:107 BW)

De noodvormen bestaan omdat de gewone weg tijdelijk is afgesloten. Zodra die weg weer openligt, hoort de erflater zijn uiterste wil bij een notaris vast te leggen. Dit artikel geeft daaraan gevolg: overlijdt hij meer dan zes maanden nadat de noodvorm voor hem niet langer openstond, dan is het noodtestament vernietigbaar.

Vanaf welk moment de zes maanden lopen

De termijn begint niet bij het maken van het testament, maar op het moment waarop voor de erflater de mogelijkheid eindigde om op die bijzondere manier te testeren. Bij een militaire noodvorm volgt dat moment uit artikel 4:100 BW; bij een reis of een afgesloten gebied is het de dag waarop de bijzondere omstandigheden voor hem voorbij waren.

Verlenging bij onmacht

De termijn wordt telkens met een maand verlengd als de erflater in de laatstverstreken maand redelijkerwijs niet in staat is geweest een uiterste wil te maken. Iemand die na terugkeer maandenlang in het ziekenhuis ligt, verliest zijn noodtestament dus niet. De verlenging gaat per maand en zo vaak als nodig is.

• Maatstaf. Redelijkerwijs niet in staat, dus een feitelijke beoordeling per maand.
• Telkens opnieuw. Er is geen maximum aan het aantal verlengingen.

- Bewijs. Wie zich op de verlenging beroept, zal de onmacht aannemelijk moeten maken.

Vernietigbaar, niet nietig

Het testament vervalt niet vanzelf. Het blijft gelden zolang niemand de vernietiging inroept. Doet een belanghebbende dat wel en slaagt hij, dan wordt de nalatenschap afgewikkeld volgens een eerder testament of volgens de wettelijke erfopvolging. Dat verschil is groot: bij nietigheid hoeft niemand iets te doen, bij vernietigbaarheid moet iemand in actie komen.

Een voorbeeld

Een uitgezonden militair maakt een testament ten overstaan van een officier. Na de bekendmaking dat de aanwijzing is geëindigd, keert hij terug en leeft nog twee jaar zonder naar de notaris te gaan. Overlijdt hij dan, dan kunnen zijn wettelijke erfgenamen de vernietiging van dat testament inroepen. Had hij in die twee jaar door ziekte niet kunnen handelen, dan werkt de verlengingsregel in zijn voordeel.

In de praktijk

Voor wie een noodtestament heeft gemaakt, is de boodschap eenvoudig: laat het binnen een half jaar na terugkeer door een notariële akte vervangen of bevestigen. Voor nabestaanden geldt dat een noodtestament altijd twee vragen oproept: wanneer eindigde de noodsituatie, en heeft de erflater daarna nog kunnen handelen. Leg dat vast voordat de nalatenschap wordt verdeeld.