Boek 4 Artikel 100 (4:100 BW)

Een noodvorm hoort te verdwijnen zodra de nood voorbij is. Dit artikel regelt daarom wanneer de mogelijkheid om een uiterste wil ten overstaan van een officier te maken ophoudt te bestaan. Er zijn twee situaties, met elk een eigen eindpunt. Zolang dat eindpunt niet is bereikt, kan er rechtsgeldig op de noodmanier worden getesteerd.

Bij oorlog of burgeroorlog

De mogelijkheid uit het eerste lid van artikel 4:98 BW blijft bestaan totdat de Koning heeft vastgesteld dat de oorlog of de burgeroorlog voor de toepassing van die bepaling als geëindigd moet worden beschouwd. Het feitelijke einde van de gevechten is dus niet doorslaggevend; er moet een formele vaststelling zijn. Dat geeft duidelijkheid over de vraag of een testament dat vlak na een wapenstilstand is gemaakt, geldig is.

Bij een aangewezen onderdeel

De mogelijkheid uit het tweede lid van artikel 4:98 BW loopt door totdat op de bij algemene maatregel van bestuur bepaalde wijze is bekendgemaakt dat de aanwijzing is geëindigd. Ook hier is de bekendmaking beslissend en niet het feitelijke vertrek van de eenheid.

• Twee regimes. Oorlog en burgeroorlog aan de ene kant, de aangewezen inzet aan de andere.
• Formeel moment. Een vaststelling door de Koning, of een bekendmaking op de voorgeschreven wijze.

- Rechtszekerheid. Achteraf is objectief na te gaan of de noodvorm op de dag van het testament nog openstond.

Waarom dit ertoe doet

De geldigheid van een uiterste wil hangt af van de vorm waarin hij is gemaakt. Bij een noodtestament is de eerste vraag altijd of de bijzondere vorm op dat moment beschikbaar was. Dit artikel maakt dat toetsbaar. Daarnaast is het eindmoment van belang voor de termijn van artikel 4:107 BW: een noodtestament wordt vernietigbaar als de erflater langer dan zes maanden na het einde van de noodsituatie in leven blijft.

Een voorbeeld

Een militair maakt tijdens een missie een testament ten overstaan van een officier. Enkele weken later keert de eenheid terug, maar de bekendmaking dat de aanwijzing is geëindigd volgt pas later. Voor de vraag of het testament in de juiste vorm is gemaakt, telt de bekendmaking. Vanaf dat moment gaat ook de periode lopen waarin hij zijn uiterste wil beter opnieuw bij een notaris kan laten vastleggen.

In de praktijk

Voor nabestaanden betekent dit dat de datum van het stuk moet worden vergeleken met het formele eindmoment. Die informatie is opvraagbaar; de notaris die de nalatenschap afwikkelt kan dat uitzoeken. Voor de militair zelf is de boodschap eenvoudiger: de termijn van zes maanden begint niet bij de thuiskomst, maar bij de vaststelling door de Koning of de bekendmaking dat de aanwijzing is geëindigd; laat binnen die zes maanden een gewoon testament maken, anders kan het noodtestament worden aangetast.