Boek 4 Artikel 90 (4:90 BW)

Inkorten gebeurt niet bij de rechter maar met een verklaring. De legitimaris laat de begiftigde weten dat hij diens gift inkort, en daarmee ontstaat een verplichting om de waarde van het ingekorte deel aan hem te vergoeden. Dit artikel regelt die wijze van inkorten, de begrenzing ervan en de termijn waarbinnen het moet gebeuren.

De verklaring en de vergoeding

De verklaring is vormvrij, maar moet de begiftigde bereiken en duidelijk maken dat en voor welk bedrag wordt ingekort. De begiftigde is daarna verplicht de waarde van het ingekorte gedeelte te vergoeden. Hij hoeft het geschonken goed dus niet terug te geven: hij betaalt geld.

Op die verplichting staat een rem. Zij geldt niet voor zover vergoeding, alle omstandigheden in aanmerking genomen, onredelijk is. De wet noemt daarbij geen vaste gevallen en geen rangorde: wat telt is een weging van alles wat in het concrete geval speelt, waarin ook de positie en de draagkracht van de begiftigde gewicht kunnen krijgen. Te denken valt aan een flinke waardedaling van het geschonkene waaraan de begiftigde niets kon doen; ook dat hij het ontvangen bedrag inmiddels heeft besteed, kan in die weging worden betrokken.

Bescherming van een mede-legitimaris

Een gift kan niet worden ingekort voor zover zij op de legitieme portie van een andere legitimaris in mindering komt. Kreeg een broer een schenking die op zijn eigen legitieme portie wordt toegerekend, dan kan die schenking niet ook nog eens worden gebruikt om het tekort van zijn zus te dekken. Anders zou hij minder overhouden dan zijn eigen wettelijke minimum.

De termijn

• Redelijke termijn. De begiftigde kan de legitimaris zelf een redelijke termijn stellen om in te korten; verstrijkt die ongebruikt, dan vervalt de bevoegdheid.
• Buitengrens. Hoe dan ook vervalt de bevoegdheid vijf jaren na het overlijden van de erflater.

- Vervaltermijn. Het gaat om verval, niet om verjaring: er valt niets te stuiten, en de termijn loopt door terwijl er wordt onderhandeld.

Een voorbeeld

Een dochter heeft tijdig aanspraak gemaakt op haar legitieme portie, maar de nalatenschap is leeg. Zij weet dat haar vaders vriendin drie jaar voor het overlijden een groot bedrag kreeg. Zij stuurt haar een aangetekende brief waarin zij die gift inkort voor het bedrag van haar tekort. De vriendin moet dat bedrag in beginsel vergoeden; dat zij het geld intussen heeft uitgegeven, telt mee bij de beoordeling maar ontslaat haar niet zonder meer van die plicht. Reageert de dochter pas ruim vijf jaar na het overlijden, dan is zij te laat.

In de praktijk

Zet uw verklaring op papier en stuur haar aantoonbaar, want de datum van ontvangst is beslissend voor de termijn. Vermeld het bedrag en de gift waarop u doelt. Voor een begiftigde die zekerheid wil, is het derde lid een nuttig middel: door zelf een redelijke termijn te stellen, dwingt hij de legitimaris tot een keuze in plaats van jarenlang af te wachten. Komt u er samen niet uit over de hoogte of de redelijkheid, dan is de rechtbank de plaats waar dat wordt beslist.