Boek 4 Artikel 80 (4:80 BW)

Wie aanspraak maakt op zijn legitieme portie, krijgt geld en geen goederen. Dit artikel wijst aan wie dat geld moet betalen en tot welk bedrag. De vordering richt zich tegen de gezamenlijke erfgenamen, of tegen de langstlevende echtgenoot wanneer de nalatenschap volgens artikel 4:13 BW tussen hem en de kinderen is verdeeld. De omvang van de vordering volgt uit de berekening van de artikelen 4:70 tot en met 4:76 BW.

Tegen wie u zich richt

• De gezamenlijke erfgenamen. De vordering richt zich tegen hen samen; de enige begrenzing die dit artikel geeft, is die van het tweede lid.
• De echtgenoot na een wettelijke verdeling. Is de nalatenschap van rechtswege zo verdeeld dat de echtgenoot alle goederen kreeg en de kinderen een geldvordering, dan is die echtgenoot de schuldenaar.

- Niet de legatarissen. Zij zijn geen erfgenaam; hun positie valt buiten dit artikel.

De bovengrens: de waarde van de nalatenschap

Het tweede lid begrenst de betaalplicht. De erfgenamen, en na een wettelijke verdeling de echtgenoot, hoeven de vorderingen niet te voldoen voor zover die samen de waarde van de nalatenschap te boven gaan. Onder die waarde verstaat de wet hier de waarde van de goederen van de nalatenschap, verminderd met de schulden die artikel 4:7 BW in het eerste lid onder a, b, c en f noemt.

Concreet gaat het om vier soorten schulden: de schulden van de erflater zelf, de kosten van de lijkbezorging, de kosten van de vereffening en de schulden die voortvloeien uit de wettelijke rechten. Niet genoemd zijn de kosten van executele en de belastingen die door het overlijden worden geheven. Die komen voor deze bovengrens dus niet van de waarde af.

Als er meer legitimarissen zijn

Blijkt de nalatenschap niet toereikend om alle vorderingen te betalen, dan worden zij elk evenredig verminderd. Er is dus geen wedloop waarin wie het eerst aanklopt het volle bedrag krijgt; alle legitimarissen delen in het tekort naar verhouding van hun vordering.

In de praktijk

Wie de schuldenaar is, hangt af van de vraag of er een wettelijke verdeling heeft plaatsgevonden; dat is daarom het eerste punt om vast te stellen. Zonder een opstelling van de nalatenschap is niet te zien of de bovengrens van het tweede lid wordt geraakt. Keren erfgenamen uit voordat duidelijk is hoeveel legitimarissen aanspraak maken, dan kan de evenredige vermindering niet meer goed worden toegepast.