Boek 4 Artikel 77 (4:77 BW)

De regels over de legitieme portie werken met korte termijnen: drie maanden om een bezwaard erfdeel of legaat te verwerpen, drie maanden om een opgegeven grond te betwisten of zekerheid te vragen. Wie die termijnen mist, verliest een recht. Dit artikel biedt de uitweg: de kantonrechter kan die termijnen op grond van bijzondere omstandigheden verlengen, een of meer keren, en zelfs nadat de termijn al is verlopen.

Welke termijnen het betreft

Het gaat om de termijnen die de wet stelt in artikel 4:72 BW, in artikel 4:73 BW aan het slot van het eerste lid en in het tweede lid, in artikel 4:74 BW in het tweede en derde lid, en in artikel 4:75 BW in het tweede en vierde lid. Steeds gaat het om beslissingen van een legitimaris die met de waardering en de toerekening van zijn portie te maken hebben. Via artikel 4:85 BW geldt dit artikel bovendien voor de termijn van negen maanden waarbinnen een legitimaris zich tot de echtgenoot moet wenden.

Wat de kantonrechter beoordeelt

De wet volstaat met de eis van bijzondere omstandigheden. Zij noemt geen voorbeelden en geeft geen lijst van situaties die altijd of nooit tot verlenging leiden. De kantonrechter weegt de feiten van het concrete geval. De omstandigheden waarop de verzoeker zich beroept, legt hij in zijn verzoek aan de kantonrechter voor.

• Meer dan eens. De kantonrechter kan de termijn herhaaldelijk verlengen als de omstandigheden dat rechtvaardigen.
• Ook achteraf. Verlenging is mogelijk nadat de termijn al is verstreken, zodat een gemiste termijn niet altijd het einde is.

- Op verzoek. De kantonrechter doet dit niet uit zichzelf; de belanghebbende moet erom vragen.

Een voorbeeld

Een legitimaris moet binnen de wettelijke termijn kiezen of zij haar bezwaarde erfdeel houdt. In de nalatenschap zit een meerderheidsbelang in een familiebedrijf, en de waardering daarvan door een deskundige loopt vertraging op omdat de jaarstukken van het bedrijf nog niet zijn vastgesteld. Zij dient nog vóór het einde van de termijn een verzoek tot verlenging in en legt daarin uit dat zij zonder die waardering niet kan overzien wat haar keuze betekent. De kantonrechter beslist of dat in dit geval een bijzondere omstandigheid oplevert, en zo ja, met hoeveel tijd de termijn wordt verlengd.

In de praktijk

Een verzoek tot verlenging kan worden gedaan voordat volledig duidelijk is wat de nalatenschap waard is, en volgens de wet zowel vóór als na het verstrijken van de termijn. De kantonrechter beslist aan de hand van wat in het verzoek over de omstandigheden en het verloop van de zaak naar voren wordt gebracht. Voor erfgenamen betekent dit artikel dat het verstrijken van drie maanden nog geen zekerheid geeft: zolang verlenging mogelijk is, kan een legitimaris terugkomen.