Boek 4 Artikel 73 (4:73 BW)

Een legitimaris die in het testament een legaat krijgt in plaats van een erfdeel, kan dat legaat weigeren. Dit artikel bepaalt wat die weigering betekent voor zijn legitieme portie. De hoofdregel is streng: de waarde van het legaat gaat ook na verwerping van zijn portie af, zodat hij door te weigeren niets wint. Alleen als het legaat hem in een ongunstige positie bracht en hij snel verwerpt, blijft die aftrek achterwege.

Om welke legaten het gaat

De regel geldt voor het legaat van een bepaalde geldsom en voor het legaat van goederen van de nalatenschap die zelf geen vordering zijn: een huis, een auto, een verzameling. Krijgt de legitimaris zo'n legaat en verwerpt hij het, dan telt de waarde ervan in beginsel gewoon mee bij de aftrek van zijn legitieme portie.

De vier gevallen waarin de aftrek vervalt

• Het legaat is bezwaard. Het is gemaakt onder een voorwaarde, onder een last of onder een bewind, zodat de legitimaris er niet vrij over kan beschikken.
• Er rusten sublegaten op. Ten laste van de legitimaris zijn legaten gemaakt die tot iets anders verplichten dan het betalen van een geldsom.
• Het legaat is pas laat opeisbaar. Het wordt later dan zes maanden na het overlijden opeisbaar, of, als de legitimaris zelf mede-erfgenaam is, pas na de verdeling van de nalatenschap.

- De belaste erfgenamen kunnen het niet dragen. Het legaat komt ten laste van erfgenamen wier erfdelen niet toereikend zijn om het uit te betalen.

De termijn van drie maanden

In al deze gevallen geldt dezelfde voorwaarde: de verwerping moet binnen drie maanden na het overlijden van de erflater gebeuren. Die termijn loopt vanaf de sterfdag. Wie later verwerpt, raakt het legaat kwijt en krijgt de waarde ervan toch van zijn legitieme portie afgetrokken. Wie meer tijd nodig heeft, kan de kantonrechter om verlenging vragen; artikel 4:77 BW maakt dat mogelijk, zelfs nadat de termijn al is verstreken.

Het tweede lid voegt daar een apart geval aan toe. Heeft de erflater aan de legitimaris de bevoegdheid ontzegd die artikel 4:125 BW in het tweede lid geeft, dan mag de legitimaris het legaat binnen drie maanden na het overlijden verwerpen zonder dat de waarde ervan op zijn portie in mindering komt.

Een voorbeeld

Een vader laat zijn zoon bij testament de vakantiewoning na als legaat, maar bepaalt dat de zoon zijn zus daar levenslang moet laten verblijven. Dat is een verplichting tot iets anders dan het betalen van geld. De zoon wil die last niet en verwerpt het legaat binnen drie maanden. De waarde van de woning blijft dan buiten de aftrek, zodat hij zijn legitieme portie als vrije geldvordering kan opeisen. Verwerpt hij pas na een half jaar, dan verliest hij zowel de woning als het voordeel.

In de praktijk

Lees het testament direct op voorwaarden, lasten, bewind en sublegaten, en let op het moment waarop het legaat opeisbaar wordt. Reken daarna uit wat het legaat waard is tegenover uw berekende legitieme portie. Twijfelt u of u de termijn haalt, vraag de kantonrechter dan om verlenging voordat u iets doet; de notaris kan de verklaring van verwerping en de berekening voorbereiden.