Boek 4 Artikel 56 (4:56 BW)

Wie iets uit een testament wil krijgen, moet bestaan op het moment dat de nalatenschap openvalt. Deze hoofdregel geldt zowel voor personen als voor rechtspersonen. Is een begunstigde eerder overleden of is een stichting opgeheven, dan kan aan de making geen recht worden ontleend en valt zij weg.

Fusie en splitsing van een rechtspersoon

Voor rechtspersonen bestaat een nuancering. Is de begunstigde vóór het overlijden opgehouden te bestaan door een fusie of een splitsing, dan komen de rechten uit de making toe aan de verkrijgende rechtspersoon. Bij een splitsing wijst de aan de akte gehechte beschrijving die rechtspersoon aan. Blijkt daaruit niets, dan geldt de regeling die Boek 2 daarvoor geeft. Een goed doel dat opgaat in een andere organisatie, verliest een legaat dus niet automatisch.

Nog ongeboren begunstigden

De hoofdregel zou tweetrapsmakingen onmogelijk maken, want daarbij komt de tweede begunstigde pas veel later in beeld. Daarom bevat het artikel drie uitzonderingen waarin ook nog niet bestaande personen een recht ontlenen aan de making.

• Doorgeven aan afstammelingen: de erflater bepaalt dat wat hij aan een afstammeling van zijn ouder nalaat, bij diens overlijden of eerder staaksgewijs toevalt aan de dan bestaande afstammelingen van die persoon.
• Vervanging binnen de staak: hij laat het nagelatene eerst aan iemand anders na en bepaalt dat het bij diens overlijden of op een eerder tijdstip toevalt aan een afstammeling van zijn ouder, en dat, als die afstammeling dat moment niet haalt, diens dan bestaande afstammelingen staaksgewijs in de plaats treden.

- Wat onverteerd is gebleven: hij bepaalt dat wat de begunstigde bij zijn overlijden of eerder niet heeft verteerd, toevalt aan een dan bestaande bloedverwant in de erfelijke graad.

Een voorbeeld

Een grootvader bepaalt dat zijn dochter zijn vermogen krijgt en dat wat zij bij haar overlijden niet heeft opgemaakt, toekomt aan haar dan levende kinderen. Bij zijn overlijden heeft zij nog geen kinderen. Toch zijn de kleinkinderen die later worden geboren rechthebbend, want dit is precies het geval dat de wet uitzondert.

In de praktijk

Controleer bij de afwikkeling van elk legaat eerst of de begunstigde nog bestaat, en bij een goed doel of het is gefuseerd of gesplitst; de Kamer van Koophandel en de statuten geven daarover uitsluitsel. Bij tweetrapsmakingen loont het om de administratie strak te houden, want jaren later moet blijken wat er van het vermogen over is en wie de tweede begunstigden zijn.