Boek 4 Artikel 47 (4:47 BW)

Soms blijkt na het overlijden dat een bepaling in het testament eenvoudigweg niet kan worden uitgevoerd. Dit artikel geeft daarvoor de hoofdregel: is de uitvoering blijvend onmogelijk, dan vervalt de beschikking. Er komt niets anders voor in de plaats. De rechter mag dus niet bedenken wat de erflater vermoedelijk had gewild en dat dan maar uitvoeren.

Blijvend en niet door latere omstandigheden

Twee voorwaarden liggen besloten in de tekst. De onmogelijkheid moet blijvend zijn; een tijdelijke belemmering doet de beschikking niet vervallen. En zij mag niet het gevolg zijn van een omstandigheid die pas na het overlijden intreedt. Gaat een gelegateerd schilderij na het overlijden verloren, dan is dat een kwestie van risico en aansprakelijkheid, niet van het vervallen van de beschikking.

De uitzonderingen

Op de hoofdregel bestaan twee uitzonderingen. De eerste is dat de wet zelf iets anders bepaalt; het duidelijkste geval is de aanwas van artikel 4:48 BW, waarbij het deel van degene voor wie de beschikking geen gevolg heeft toevalt aan de anderen die in hetzelfde testament tot hetzelfde zijn geroepen. Een automatische opvolging door de afstammelingen van een weggevallen benoemde erfgenaam of legataris kent de wet hier niet: zij treden alleen in zijn plaats als het testament dat bepaalt. De tweede uitzondering doet zich voor als het testament zelf laat zien dat de erflater iets anders zou hebben bepaald wanneer hij van de onmogelijkheid had geweten. Ook dan moet die andere wil uit het stuk blijken, niet uit vermoedens van de familie.

Wat er met het vermogen gebeurt

Vervalt een beschikking, dan blijft het betrokken vermogensbestanddeel in de nalatenschap en komt het toe aan wie daar volgens de rest van het testament of volgens de wet recht op heeft. Bij een legaat betekent dit dat de erfgenamen het houden; bij een erfstelling die geen gevolg heeft, kan aanwas optreden ten gunste van de andere benoemde erfgenamen.

In de praktijk

Bij de afwikkeling wordt nagegaan of alle begunstigden nog bestaan en of alle genoemde goederen er nog zijn. In een testament kan worden opgenomen wat er moet gebeuren als een begunstigde wegvalt of een beschikking niet kan worden uitgevoerd. Zonder zo'n regeling valt de beschikking weg, tenzij de wet zelf iets anders bepaalt.