- Bij de uitlegging van een uiterste wilsbeschikking dient te worden gelet op de verhoudingen die de uiterste wil kennelijk wenst te regelen, en op de omstandigheden waaronder de uiterste wil is gemaakt.
- Daden of verklaringen van de erflater buiten de uiterste wil mogen slechts dan voor uitlegging van een beschikking worden gebruikt, indien deze zonder die daden of verklaringen geen duidelijke zin heeft.
- Wanneer een erflater zich klaarblijkelijk in de aanduiding van een persoon of een goed heeft vergist, wordt de beschikking naar de bedoeling van de erflater ten uitvoer gebracht, indien deze bedoeling ondubbelzinnig met behulp van de uiterste wil of met andere gegevens kan worden vastgesteld.
←
Terug 4:45 · Onmogelijke of ongeoorloofde voorwaarden en lasten
Verder 4:47 · Een beschikking die blijvend niet kan worden uitgevoerd
→
Boek 4 Artikel 46 (4:46 BW)
Uitleg van een testament
Wettekst
Toelichting
Een testament wordt uitgelegd als de erflater er zelf niets meer over kan zeggen. Dit artikel geeft aan waarop dan moet worden gelet: op de verhoudingen die het testament kennelijk wil regelen en op de omstandigheden waaronder het is gemaakt. De tekst staat voorop, maar hij wordt gelezen in de situatie waarin hij is opgeschreven.
De tekst en de context
Uitleg is dus geen zoektocht naar wat de erflater ergens ooit heeft gezegd, maar een lezing van het testament tegen de achtergrond van het gezin, het vermogen en de tijd waarin het is gemaakt.
Wat de erflater buiten het testament deed of zei
Het tweede lid trekt een grens. Wat de erflater buiten zijn uiterste wil heeft gedaan of verklaard, zoals brieven, aantekeningen, gesprekken met familie of instructies aan de notaris, mag alleen worden gebruikt als de beschikking zonder die gegevens geen duidelijke zin heeft. Zulke gegevens zijn dus een hulpmiddel om een onduidelijke beschikking te begrijpen, niet een manier om een duidelijke beschikking te vervangen door wat de erflater daarnaast zou hebben gewild. Zegt een testament dat 'mijn spaarrekening' naar een kleinkind gaat terwijl de erflater bij drie banken spaarde, dan kan een notitie in zijn administratie helpen bepalen welke rekening hij bedoelde. Heeft de beschikking een duidelijke zin, dan wordt zij toegepast zoals zij er staat, ook als familieleden zeker weten dat het anders bedoeld was.
Een kennelijke vergissing
Heeft de erflater zich duidelijk vergist in de aanduiding van een persoon of een goed, dan wordt de beschikking toch naar zijn bedoeling uitgevoerd, mits die bedoeling ondubbelzinnig kan worden vastgesteld met behulp van het testament of andere gegevens. Een verkeerd huisnummer, een verwisselde voornaam of een oude adressering hoeft de beschikking dus niet te laten stranden.
Een voorbeeld
Een erflater legateert zijn woning aan de adressering van een pand dat hij jaren eerder heeft verkocht, terwijl hij bij het opmaken duidelijk zijn huidige woning bedoelde. Blijkt die bedoeling ondubbelzinnig uit het testament en uit de overige gegevens, dan gaat de huidige woning naar de legataris. Kan de bedoeling niet ondubbelzinnig worden vastgesteld, dan biedt het derde lid geen uitkomst.
In de praktijk
Bij discussie is een eerste stap de tekst naast de gezinssituatie en het vermogen op de datum van het testament te leggen. Komen de betrokkenen er niet uit, dan kan de rechter het testament uitleggen. Wie zelf een testament laat maken, kan namen, geboortedata en goederen zo concreet mogelijk laten opnemen en het na grote veranderingen in het gezin laten nakijken; dat verkleint de kans op uitlegvragen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer zijn de bewoordingen van een testament duidelijk?
De erfgenamen twistten over de vraag of een making in het testament een duidelijke zin had, zodat aan uitleg buiten de bewoordingen niet werd toegekomen. De Hoge Raad oordeelde dat bij de beantwoording van de vraag of de bewoordingen van een uiterste wilsbeschikking duidelijk zijn, mede moet worden gelet op de verhoudingen die de erflater met zijn beschikking heeft willen regelen en op de omstandigheden waaronder de uiterste wil is gemaakt; het hof mocht die objectieve omstandigheden dus niet buiten beschouwing laten. Het arrest van het hof werd vernietigd. De uitspraak legt de norm vast die in artikel 4:46 is neergelegd en maakt duidelijk dat de vraag naar 'duidelijkheid' niet los van de context mag worden beantwoord.
-
Wie zijn 'mijn kinderen' in het testament?
Het testament sprak op de ene plaats over met name genoemde kinderen en op een andere plaats over 'mijn kinderen'; de vraag was wie daarmee bedoeld waren. Omdat de erflater na 1 januari 2003 was overleden, gold volgens de Hoge Raad de maatstaf van artikel 4:46: gelet moet worden op de verhoudingen die de uiterste wil kennelijk wenst te regelen en op de omstandigheden waaronder die is gemaakt. De gedachtegang van het hof gaf blijk van miskenning van die maatstaf; de Hoge Raad deed de zaak zelf af en besliste dat met 'mijn kinderen' de eerder in het testament genoemde kinderen waren bedoeld. Het arrest laat zien dat de uitleg niet bij de letterlijke tekst mag blijven staan.
-
Mag een erfstelling vervallen door latere omstandigheden?
De erflaatster had in haar testament haar broer tot enig erfgenaam benoemd; nadat zij daarna was gehuwd, rees de vraag of die erfstelling nog gold. Het hof legde het testament zo uit dat de benoeming ertoe strekte de ouders van de erflaatster te onterven zolang een alternatief ontbrak, en dat door het huwelijk alsnog een alternatief was ontstaan. Volgens de Hoge Raad geeft dat oordeel geen blijk van miskenning van de maatstaf van artikel 4:46 BW; anders dan werd betoogd heeft het hof daarbij uitsluitend omstandigheden ten tijde van het opmaken van het testament in aanmerking genomen en niet omstandigheden die toen nog toekomstig waren. Het beroep werd verworpen. Het arrest laat zien dat de uitleg van een uiterste wil in hoge mate feitelijk is.
-
Geldt een oud testament nog na hertrouwen en kinderen?
De erflater had in 2006 zijn toenmalige echtgenote tot enig erfgenaam benoemd en subsidiair zijn broer; daarna hertrouwde hij en kreeg hij kinderen. Zijn weduwe vorderde een verklaring voor recht dat de broer geen rechten aan het testament kon ontlenen. De Hoge Raad herhaalde de maatstaf van artikel 4:46 en voegde daaraan toe dat verwachtingen die de erflater bij het opmaken had over toekomstige gebeurtenissen kunnen meewegen, en dat de uiterste wil zo kan worden uitgelegd dat een beschikking alleen gold voor de situatie die bestond voordat zich nadien nieuwe feiten en omstandigheden voordeden. Daarmee is de lijn van eerdere rechtspraak over uitleg van uiterste willen uitdrukkelijk voortgezet.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.