Boek 4 Artikel 43 (4:43 BW)

Nabestaanden vermoeden regelmatig dat een testament onder druk of op basis van onjuiste informatie is gemaakt. Dit artikel bepaalt wanneer dat tot vernietiging kan leiden. Het beperkt de gronden ten opzichte van wat bij andere rechtshandelingen geldt; daarbij speelt mee dat de erflater na zijn overlijden zelf geen uitleg meer kan geven over zijn beweegredenen.

Misbruik van omstandigheden telt niet

De belangrijkste beperking staat meteen in het eerste lid: misbruik van omstandigheden is geen grond voor vernietiging van een uiterste wilsbeschikking. Bij gewone rechtshandelingen is dat wél een geldige grond. Hier niet, ook niet wanneer iemand duidelijk heeft geprofiteerd van afhankelijkheid of eenzaamheid. Wie zo'n situatie wil aanpakken, moet een andere weg zoeken, bijvoorbeeld het ontbreken van een geestelijk vermogen om de wil te bepalen.

De onjuiste beweegreden

Heeft de erflater beschikt op grond van een veronderstelling die niet klopte, dan is vernietiging alleen mogelijk als aan twee eisen is voldaan. Die veronderstelde omstandigheid moet in het testament zelf zijn aangeduid, en de erflater zou de beschikking niet hebben gemaakt als hij de waarheid had gekend. Een beweegreden die nergens is opgeschreven, kan dus niet met getuigen worden aangetoond.

Bevestiging door de erflater

Het derde lid sluit vernietiging op grond van bedreiging, bedrog of een onjuiste beweegreden uit wanneer de erflater de beschikking heeft bevestigd. De wet legt daarbij vast op welk moment die bevestiging moet liggen: nadat de invloed van de bedreiging is opgehouden te werken, of nadat het bedrog of de onjuistheid van de beweegreden is ontdekt. Een bevestiging terwijl de erflater nog onder druk stond of nog van niets wist, telt dus niet. Of de erflater de beschikking na dat moment werkelijk heeft bevestigd, hangt af van wat hij heeft gedaan of verklaard en wordt per geval beoordeeld.

Een voorbeeld

Een vader onterft zijn zoon en schrijft in zijn testament dat hij dat doet omdat de zoon hem heeft bestolen. Later blijkt dat een ander het geld had weggenomen. Omdat de beweegreden in het testament staat en de vader deze beschikking zonder die veronderstelling niet zou hebben gemaakt, kan de onterving worden vernietigd. Stond er alleen dat de zoon niets krijgt, dan houdt de onterving stand.

In de praktijk

Lees het testament eerst goed op de motivering: alles hangt af van wat er letterlijk in staat. Verzamel daarnaast informatie over de gezondheid en de situatie van de erflater rond de datum van het testament, want de vraag of iemand zijn wil nog kon bepalen loopt langs een ander spoor. De bewijslast ligt bij degene die het testament aanvecht.