Boek 4 Artikel 39 (4:39 BW)

Wie geen erfgenaam is, staat buiten de administratie van de nalatenschap. Toch moet iemand met een wettelijk recht kunnen nagaan waar hij aan toe is: hoe groot is de nalatenschap, welke schenkingen zijn er gedaan, wat staat er in het testament. Dit artikel regelt dat kort en krachtig door hem dezelfde bevoegdheden te geven als de wet aan een legitimaris toekent.

Voor wie het geldt

Het gaat om degene die geen erfgenaam is en een recht heeft uit de artikelen 4:29 tot en met 4:33 BW, of uit artikel 4:35, 4:36 of 4:38 BW. Denk aan de onterfde echtgenoot die vruchtgebruik verlangt, aan het kind dat een som ineens vraagt voor zijn studie, aan de schoonzoon die vergoeding vraagt voor onbetaalde arbeid, en aan het kind dat overdracht van het bedrijf wil. Die opsomming is gesloten. Wie alleen het recht van artikel 4:28 BW heeft om de woning en de inboedel nog zes maanden te gebruiken, zoals een huisgenoot die met de erflater een duurzame gemeenschappelijke huishouding voerde, kan aan dit artikel dus niets ontlenen.

Welke bevoegdheden dat zijn

De legitimaris kan inzage en afschrift vragen van alle stukken die hij nodig heeft om zijn aanspraak te berekenen; de erfgenamen en de executeur die met het beheer van de nalatenschap is belast, moeten hem desgevraagd de inlichtingen geven die daarvoor dienen. Datzelfde geldt hier. Het gaat om de boedelbeschrijving, de bankgegevens, de taxaties, de aangifte voor de erfbelasting en wat er aan schenkingen is gedaan. Daarnaast is er een tweede bevoegdheid, tegen een opgave die onvolledig of gekleurd lijkt: de kantonrechter kan op verzoek die erfgenamen en executeurs laten oproepen om, met de verzoeker erbij, onder ede te bevestigen dat de boedelbeschrijving deugt.

Waarom dit nodig is

Zonder informatie is elk wettelijk recht een slag in de lucht. U kunt geen behoefte onderbouwen als u niet weet wat er is, en u kunt geen inkorting vragen als u de giften niet kent. Bovendien lopen de termijnen door terwijl u wacht op antwoord; het recht op inlichtingen zorgt ervoor dat u niet kunt worden stilgehouden tot die termijnen zijn verstreken.

Een voorbeeld

Een onterfde weduwnaar wil weten of hij vruchtgebruik van de woning en van het spaargeld nodig heeft en waarop hij aanspraak kan maken. De kinderen uit het eerste huwelijk houden de boot af. Hij kan afschrift vragen van de boedelbeschrijving en van de bankgegevens, zodat hij zijn aanspraak kan berekenen en tijdig kan verklaren dat hij die maakt.

In de praktijk

Vraag schriftelijk en specifiek: noem de stukken die u wilt en de reden waarom u ze nodig hebt. Richt het verzoek aan de erfgenamen en, als die er is, aan de executeur. Blijft een reactie uit, dan kunt u de rechter om afgifte vragen; verklaar intussen wel binnen de geldende termijn dat u aanspraak maakt, want dat recht wacht niet op de stukken.