Boek 4 Artikel 33 (4:33 BW)

Ingrijpen van de kantonrechter in het vruchtgebruik

De kantonrechter kan op verzoek van een hoofdgerechtigde, mits daardoor een zwaarwegend belang van deze wordt gediend en in vergelijking hiermede het belang van de echtgenoot niet ernstig wordt geschaad: a. aan die hoofdgerechtigde een met vruchtgebruik belast goed uit de nalatenschap, al dan niet onder de last van het vruchtgebruik, toedelen; b. het vruchtgebruik van een of meer goederen beëindigen; c. aan het vruchtgebruik verbonden bevoegdheden van de echtgenoot beperken of hem deze ontzeggen; d. het vruchtgebruik in het belang van de hoofdgerechtigde onder bewind stellen.
De kantonrechter kan, onverminderd lid 1, voor zover de echtgenoot aan het vruchtgebruik, de omstandigheden in aanmerking genomen, voor zijn verzorging, daaronder begrepen de nakoming van de overeenkomstig artikel 35 lid 2 op hem rustende verplichtingen, geen behoefte heeft: a. op verzoek van een rechthebbende de verplichting tot medewerking aan de vestiging van het vruchtgebruik opheffen, of b. op verzoek van een hoofdgerechtigde het vruchtgebruik beëindigen.
De andere rechthebbenden worden in het geding geroepen. Bij zijn beschikking kan de kantonrechter nadere regelingen treffen.
Een rechthebbende kan te allen tijde, ter afwering van een vordering of andere rechtsmaatregel, gericht op de nakoming van een verplichting tot medewerking aan de vestiging van het vruchtgebruik, een beroep in rechte doen op de in lid 2 genoemde grond voor opheffing van die verplichting.
De kantonrechter houdt bij de toepassing van lid 2 in ieder geval rekening met: a. de leeftijd van de echtgenoot; b. de samenstelling van de huishouding waartoe de echtgenoot behoort; c. de mogelijkheden van de echtgenoot om zelf in de verzorging te voorzien door middel van arbeid, pensioen, eigen vermogen dan wel andere middelen of voorzieningen; d. hetgeen in de gegeven omstandigheden als een passend verzorgingsniveau voor de echtgenoot kan worden beschouwd.

Toelichting

Het vruchtgebruik voor de langstlevende kan tientallen jaren duren en de erfgenamen al die tijd van hun vermogen weghouden. Dit artikel biedt hun een ventiel. De kantonrechter kan op verzoek van een hoofdgerechtigde ingrijpen, maar alleen als daarmee een zwaarwegend belang van die hoofdgerechtigde wordt gediend en het belang van de langstlevende daardoor niet ernstig wordt geschaad. De drempel ligt dus hoog.

Wat de kantonrechter kan doen

Het eerste lid geeft de kantonrechter vier mogelijkheden.

Toedelen: een met vruchtgebruik belast goed toedelen aan de hoofdgerechtigde, met of zonder het vruchtgebruik erop.
Beëindigen: het vruchtgebruik van een of meer goederen laten eindigen.
Beperken: de bevoegdheden die de langstlevende aan het vruchtgebruik ontleent, inperken of ontzeggen.

- Onder bewind stellen: het vruchtgebruik in het belang van de hoofdgerechtigde onder bewind plaatsen.

Als er geen behoefte aan verzorging is

Los daarvan kan de kantonrechter ingrijpen voor zover de langstlevende het vruchtgebruik voor zijn verzorging niet nodig heeft. Dat kan dus ook gedeeltelijk, wanneer het vruchtgebruik maar voor een deel voor die verzorging nodig is. Hij kan de verplichting om aan de vestiging mee te werken opheffen, of een al gevestigd vruchtgebruik beëindigen. Een rechthebbende die wordt aangesproken op medewerking, mag zich in een procedure altijd op deze grond beroepen om die vordering af te weren.

Waarnaar de rechter kijkt

Bij de vraag of er behoefte is, weegt de kantonrechter in ieder geval de leeftijd van de langstlevende, de samenstelling van zijn huishouden, zijn mogelijkheden om zelf in zijn verzorging te voorzien met arbeid, pensioen of eigen vermogen, en wat in de gegeven omstandigheden een passend verzorgingsniveau is. Het gaat dus niet om een minimumbestaan, maar om wat bij deze persoon en dit gezin past.

De andere rechthebbenden worden in het geding geroepen, zodat iedereen die het aangaat zijn verhaal kan doen. De kantonrechter kan bij zijn beschikking nadere regelingen treffen, bijvoorbeeld over de afwikkeling van een beëindigd vruchtgebruik of over de kosten van een goed. Zo kan hij een oplossing op maat maken in plaats van alleen ja of nee te zeggen.

Een voorbeeld

Een zoon is hoofdgerechtigde van het bedrijfspand waarop zijn stiefmoeder het vruchtgebruik heeft. Zij woont in het buitenland en heeft een ruim eigen inkomen; hij kan het pand niet gebruiken voor de onderneming die hij van zijn vader overnam. De kantonrechter kan het vruchtgebruik op dat pand beëindigen, mits haar verzorging daardoor niet ernstig in gevaar komt.

In de praktijk

Onderbouw een verzoek met concrete cijfers en met de reden waarom het belang zwaarwegend is; ongemak of ergernis is niet genoeg. Voor de langstlevende geldt het omgekeerde: laat zien waarom het vruchtgebruik daadwerkelijk nodig is voor het bestaan dat bij zijn situatie past. Vaak leidt zo'n procedure tot een tussenoplossing, bijvoorbeeld beëindiging op één goed met behoud van de rest.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Moet de echtgenoot behoefte aan vruchtgebruik aantonen?

Hoge Raad · 2007-06-08 · ECLI:NL:HR:2007:BA2507

De onterfde echtgenoot van de erflater verzocht de testamentair erfgenaam te bevelen mee te werken aan de vestiging van een verzorgingsvruchtgebruik en de executeurs tot het opmaken van een boedelbeschrijving. De Hoge Raad oordeelt dat dit recht van andere aard is dan het vruchtgebruik op de woning en de inboedel: wie zich erop beroept, moet aannemelijk maken dat hij het vruchtgebruik voor zijn verzorging behoeft. De behoefte is dus de kern van de toets, en zij wordt bepaald aan de hand van de omstandigheden van het geval.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst