Boek 4 Artikel 18 (4:18 BW)

De wettelijke verdeling binnen drie maanden ongedaan maken

De echtgenoot kan binnen drie maanden vanaf de dag waarop de nalatenschap is opengevallen, door middel van een verklaring bij notariële akte, binnen die termijn gevolgd door inschrijving in het boedelregister, de verdeling overeenkomstig artikel 13 ongedaan maken. In naam van de echtgenoot kan de verklaring slechts krachtens uitdrukkelijke voor dit doel afgegeven schriftelijke volmacht worden afgelegd.
De verklaring werkt terug tot het tijdstip van het openvallen der nalatenschap. Voor het verstrijken van de in lid 1 genoemde termijn verkregen rechten van derden, mede-erfgenamen daaronder begrepen, worden geëerbiedigd. Indien de echtgenoot voor het afleggen van de verklaring op de voet van artikel 13 lid 2 betalingen heeft gedaan, worden deze tussen de echtgenoot en de kinderen verrekend.
De omstandigheid dat de echtgenoot onder curatele staat of dat de goederen die deze uit de nalatenschap van de erflater verkrijgt onder een bewind vallen, staat aan uitoefening van de in lid 1 bedoelde bevoegdheid niet in de weg. De bevoegdheid wordt alsdan uitgeoefend overeenkomstig de regels die voor de curatele onderscheidenlijk het desbetreffende bewind gelden. Is de echtgenoot in staat van faillissement verklaard, is ten aanzien van hem de schuldsaneringsregeling natuurlijke personen van toepassing verklaard dan wel aan hem surseance van betaling verleend, dan wordt deze bevoegdheid uitgeoefend door de curator, door de bewindvoerder, onderscheidenlijk door de echtgenoot met medewerking van de bewindvoerder.
Indien ten aanzien van de erflater afdeling 2 of 3 van titel 18 van Boek 1 is toegepast, loopt de in lid 1 genoemde termijn van drie maanden vanaf de dag waarop de beschikking, bedoeld in artikel 417 lid 1 onderscheidenlijk artikel 427 lid 1 van Boek 1, in kracht van gewijsde is gegaan.

Toelichting

De wettelijke verdeling voltrekt zich vanzelf, ook als de langstlevende die helemaal niet wil. Zij legt hem immers alle schulden op. Dit artikel geeft hem daarom een uitweg: hij kan de verdeling ongedaan maken door binnen drie maanden na het overlijden een verklaring bij notariële akte af te leggen en die binnen diezelfde termijn te laten inschrijven in het boedelregister.

De termijn en de vorm

Beide stappen moeten binnen drie maanden na de dag van overlijden rond zijn: de notariële verklaring én de inschrijving. Wordt die termijn overschreden, dan staat de wettelijke verdeling vast en is er geen weg terug. Een ander kan de verklaring alleen namens de echtgenoot afleggen met een schriftelijke volmacht die uitdrukkelijk voor dit doel is gegeven; een algemene volmacht volstaat niet.

Wat er daarna geldt

De verklaring werkt terug tot het moment waarop de nalatenschap openviel. Het is dus alsof de wettelijke verdeling nooit heeft plaatsgevonden: de echtgenoot en de kinderen zijn samen deelgenoot in een onverdeelde nalatenschap en moeten samen verdelen. Rechten die derden vóór het einde van de termijn hebben verkregen, ook die van medeerfgenamen, blijven overeind. Heeft de echtgenoot al betalingen gedaan, dan worden die met de kinderen verrekend.

Bijzondere situaties

De bevoegdheid blijft ook bestaan als de echtgenoot niet vrij over zijn vermogen kan beschikken.

Curatele of bewind: de verklaring kan worden afgelegd volgens de regels die voor de curatele of dat bewind gelden.
Faillissement of schuldsanering: de curator of de bewindvoerder oefent de bevoegdheid uit.
Surseance van betaling: de echtgenoot doet het zelf, met medewerking van de bewindvoerder.

- Vermissing van de erflater: is er een beschikking over vermoedelijk overlijden of over een vermiste persoon op grond van Boek 1, dan begint de termijn van drie maanden pas te lopen zodra die beschikking onherroepelijk is.

Een voorbeeld

Een vrouw overlijdt en laat een echtgenoot, twee kinderen en een failliet bedrijf na. De schulden overtreffen de bezittingen ruimschoots. Zou de weduwnaar niets doen, dan draagt hij die schulden alleen. Hij legt binnen drie maanden de verklaring af en laat haar inschrijven. Daarna staan hij en de kinderen samen in een onverdeelde nalatenschap en kan ieder van hen nog zijn eigen keuze maken over aanvaarden of verwerpen.

In de praktijk

Reken de termijn vanaf de dag van overlijden en maak meteen een afspraak bij de notaris; drie maanden zijn zo voorbij als er ook nog een uitvaart en een administratie zijn. Ongedaanmaking is vooral zinvol bij een negatieve of onduidelijke nalatenschap. Wat u er niet mee prijsgeeft, zijn de andere wettelijke rechten van de langstlevende uit de artikelen 4:28 en 4:30 BW: u mag de woning en de inboedel nog zes maanden blijven gebruiken, en u kunt vestiging van een vruchtgebruik verlangen voor zover u dat voor uw verzorging nodig hebt. Twijfelt u, laat dan eerst een overzicht van bezittingen en schulden maken, want zodra die drie maanden om zijn, ligt uw keuze vast.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst