Boek 4 Artikel 2 (4:2 BW)

Als twee mensen kort na elkaar overlijden en niemand kan vaststellen wie het eerst is gestorven, dan behandelt de wet hen alsof zij op hetzelfde moment zijn overleden. Het gevolg is dat zij niet van elkaar erven: uit de nalatenschap van de een gaat niets over op de ander. Elke nalatenschap wordt apart afgewikkeld, met de erfgenamen die er los van de ander zijn.

Waarom de volgorde uitmaakt

Erven kan alleen wie op het moment van overlijden nog bestaat. Sterft een echtgenoot een uur eerder dan de ander, dan erft de langstlevende eerst en vererft dat vermogen daarna verder via diens eigen familie. Draai de volgorde om en het vermogen belandt bij een heel andere tak. Juist omdat er zoveel van afhangt, geeft dit artikel een sluitend antwoord voor de gevallen waarin het bewijs niet te leveren is.

Wanneer de regel geldt

De regel werkt pas als de volgorde echt niet is vast te stellen. Is er wel bewijs, hoe summier ook, dan telt de werkelijke volgorde. Denk aan een medisch dossier, een tijdstip in het proces-verbaal van een ongeval of een verklaring van een getuige. Ontbreekt dat alles, dan grijpt de wet in en houdt zij het erop dat beide overlijdens samenvielen.

Uitstel om bewijs te leveren

Wie belang heeft bij een bepaalde volgorde en door omstandigheden buiten zijn schuld nog geen bewijs rond krijgt, kan de rechter om uitstel vragen. De rechter kan dat uitstel geven en zelfs meermalen verlengen, maar alleen als redelijkerwijs valt aan te nemen dat het bewijs binnen die tijd er komt. Uitstel om het uitstel is dus niet de bedoeling; er moet zicht zijn op een resultaat.

Een voorbeeld

Een echtpaar zonder kinderen komt om bij dezelfde brand. De vrouw heeft alleen een broer, de man alleen een zus. Kan niemand zeggen wie het eerst is overleden, dan erft de broer de nalatenschap van zijn zus en erft de zus die van haar broer; over en weer gaat er niets. Zou later blijken dat de man eerder is overleden, dan verandert het beeld volledig, want dan heeft de vrouw eerst van hem geërfd.

In de praktijk

Voor de nabestaanden betekent dit dat er twee afzonderlijke afwikkelingen lopen, elk met een eigen kring van erfgenamen die vaak niets met elkaar te maken heeft. Laat een notaris de verklaring van erfrecht opstellen voordat er iets wordt verdeeld of overgeschreven. Wie meent dat de volgorde wél vaststaat, moet dat vroeg aankaarten en het bewijs bewaren; wordt er eenmaal uitbetaald op basis van gelijktijdig overlijden, dan is terugdraaien lastig.