Artikel 6.4 BVIE: Waarom het Bureau moeilijk te dagvaarden is

Dit artikel is kort maar heeft grote gevolgen. Het bepaalt dat het protocol over voorrechten en immuniteiten een wezenlijk onderdeel van het verdrag vormt. Dat protocol staat dus niet naast het verdrag als een losse afspraak, maar heeft dezelfde status: het is meebekrachtigd en kan niet apart worden opzijgezet.

De achtergrond is dat een internationale organisatie haar taak alleen onafhankelijk kan uitvoeren als geen van de deelnemende landen haar via de eigen rechter of belastingdienst onder druk kan zetten. Artikel 1.6 BVIE kondigde zo'n protocol al aan; dit artikel verankert het in de verdragstekst.

Wat het protocol regelt

• Onschendbaarheid: de kantoorruimten, archieven en documenten van de organisatie mogen niet zonder toestemming worden betreden of doorzocht, behalve bij brand of een vergelijkbaar noodgeval.
• Immuniteit van rechtsmacht: voor haar officiële werkzaamheden kan de organisatie niet zomaar voor de nationale rechter worden gebracht, en tegen haar bezittingen kan geen beslag worden gelegd.
• Fiscale vrijstellingen: eigendommen en inkomsten zijn vrijgesteld van directe belastingen, met uitzondering van heffingen die in feite betaling voor een dienst zijn.

- Bescherming van personen: vertegenwoordigers van de landen, de leiding, het personeel en ingeschakelde deskundigen zijn beschermd voor wat zij in de uitoefening van hun functie doen of schrijven.

De grenzen van die immuniteit

Immuniteit van rechtsmacht betekent dat een rechter een zaak niet mag behandelen omdat de wederpartij daarvoor is afgeschermd. Het is geen vrijbrief. Het protocol zondert onder meer schade door motorvoertuigen en verkeersovertredingen uit, en ook vorderingen van derden die niets met het officiële functioneren te maken hebben. Bovendien kan de immuniteit uitdrukkelijk worden opgegeven, en er is zelfs een plicht om haar op te heffen als zij de gang van het recht in de weg staat en de belangen van de organisatie dat toelaten. Gaat het om de uitleg of de toepassing van het protocol zelf, dan kan dat uiteindelijk bij een scheidsgerecht belanden, maar die route is voorbehouden aan de verdragslanden en de organisatie; een particulier kan er geen gebruik van maken.

Een voorbeeld

Een ondernemer van wie het Bureau de merkaanvraag heeft geweigerd, overweegt de organisatie voor de rechter te dagen. Dat is de verkeerde route: tegen zo'n eindbeslissing gaat u in beroep langs de weg die artikel 1.15bis BVIE daarvoor opent. Gaat het niet om een beslissing maar bijvoorbeeld om een dossier dat te traag wordt verwerkt, dan is er niets waartegen dat beroep kan worden ingesteld en helpt ook die weg u niet. De immuniteit is er juist om te voorkomen dat het werk van de organisatie via omwegen wordt overgedaan bij drie verschillende nationale rechters.

In de praktijk

• Volg de eigen rechtsgang: bezwaren tegen weigeringen en tegen beslissingen in oppositie of nietigheid horen thuis in de procedures die het verdrag daarvoor kent, met de daarbij horende termijnen.
• Verwacht geen inzage buiten de regels om: archieven van de organisatie zijn onschendbaar; wat openbaar is, vindt u in het register.
• Contracten met de organisatie: wie zaken doet met een internationale organisatie, regelt geschillenbeslechting het beste vooraf in het contract zelf.