Artikel 3.17 BVIE: Schadevergoeding en winstafdracht bij modelinbreuk

Een verbod stopt de inbreuk, maar herstelt de geleden schade niet. Dit artikel regelt daarom het geld: welke vergoeding de houder van een model kan vorderen, vanaf welk moment, en welke maatstaven de rechter daarbij hanteert. Ook de afdracht van de door de inbreukmaker behaalde winst staat hier.

Pas na publicatie

Schadevergoeding kan in beginsel alleen worden gevorderd voor handelingen ná de publicatie van de inschrijving, en dan nog alleen als in die publicatie de kenmerkende eigenschappen van het ontwerp goed zichtbaar waren. Dat is logisch: een concurrent moet kunnen zien waartegen hij oploopt. Wie zijn depot vaag of onvolledig afbeeldt, maakt zijn eigen positie zwakker.

Voor de periode vanaf de depotdatum bestaat wel een tussenoplossing. Van iemand die wist dat het depot er lag en die toch is gaan produceren of verkopen, kan een redelijke vergoeding worden gevorderd, voor zover de houder voor die handelingen uiteindelijk ook echt rechten heeft gekregen. Wetenschap is daarbij het scharnierpunt: een aangetekende brief met de depotgegevens creëert die wetenschap.

Hoe de rechter de schade begroot

De rechter heeft twee wegen. Hij kan alle relevante factoren meewegen: gederfde winst, de winst die de inbreukmaker onterecht heeft gemaakt en, in passende gevallen, ook niet-economische schade zoals aantasting van de reputatie van het ontwerp. Als alternatief mag hij een forfaitair bedrag vaststellen, dat ten minste is gebaseerd op de licentievergoeding die de inbreukmaker had moeten betalen als hij netjes toestemming had gevraagd. Die tweede route is er voor gevallen waarin de echte schade moeilijk hard te maken is. Zij zorgt ervoor dat inbreuk maken nooit voordeliger is dan onderhandelen, ook niet als de houder zijn omzetverlies niet tot achter de komma kan bewijzen.

Winstafdracht en afgifte

Naast of in plaats van schadevergoeding kan de houder vorderen dat de inbreukmaker de met het gebruik behaalde winst afdraagt, met rekening en verantwoording daarover. Die vordering wordt afgewezen als het gebruik niet te kwader trouw was of als de omstandigheden zo'n veroordeling niet rechtvaardigen. Wie werkelijk niet wist en niet hoefde te weten dat hij inbreuk maakte, ontloopt de winstafdracht dus, maar niet per se de schadevergoeding.

De rechter kan bovendien bevelen dat de inbreukmakende goederen aan de houder worden afgegeven, en in passende gevallen ook de materialen en gereedschappen die vooral voor de productie zijn gebruikt, zoals een matrijs. Omdat zo'n afgifte de houder ook iets van waarde oplevert, kan daar een door de houder te betalen vergoeding tegenover worden gesteld.

Een voorbeeld

Een ontwerper van kinderspeelgoed ontdekt dat een importeur een variant van zijn gedeponeerde bouwelement verkoopt. De verkoop startte vlak na de publicatie. De ontwerper kan de winst van de importeur opeisen, mits die te kwader trouw handelde, of kiezen voor een forfaitair bedrag ter hoogte van de licentie die hij normaal rekent. Blijkt de importeur al vóór de publicatie te zijn begonnen, maar nadat hij een brief over het depot ontving, dan resteert voor die periode een redelijke vergoeding.

In de praktijk

• Voor de houder: stel de tegenpartij zo vroeg mogelijk schriftelijk op de hoogte van je depot. Dat opent de weg naar een vergoeding over de periode vóór publicatie.
• Voor de houder: je kunt de vordering ook namens je licentiehouder instellen; diens eigen bevoegdheid blijft daarnaast bestaan.
• Voor de aangesprokene: laat zien dat je onderzoek deed voordat je ging inkopen. Goede trouw is het verweer tegen winstafdracht.
• Voor beiden: reken vroeg door wat de licentievergoeding zou zijn geweest. Dat bedrag is vaak de ondergrens van elke schikking.