Artikel 3.23 BVIE: Wie de nietigheid van een model kan inroepen

Omdat het Bureau een modeldepot niet inhoudelijk toetst op nieuwheid of eigen karakter, komt de beoordeling van de geldigheid pas later, bij de rechter. Dit artikel regelt wie die beoordeling kan uitlokken: het koppelt elke nietigheidsgrond aan de personen die haar mogen inroepen. Wie geen van die posities heeft, kan een inschrijving op die grond niet aanvallen, hoe onterecht die inschrijving ook is.

De wet maakt daarbij twee soorten gronden. Een deel van de gronden staat open voor iedere belanghebbende en voor het Openbaar Ministerie. Een ander deel kan alleen worden ingeroepen door degene wiens eigen, oudere recht of ontwerp door de inschrijving wordt geraakt. Bij die tweede groep beslist dus alleen die rechthebbende of de inschrijving wordt aangevochten.

Wat iedere belanghebbende kan inroepen

Iedere belanghebbende, en ook het Openbaar Ministerie, kan de nietigheid inroepen als het gedeponeerde voorwerp helemaal geen tekening of model is in de zin van artikel 3.1 BVIE, als niet is voldaan aan de beschermingsvoorwaarden van artikel 3.1 BVIE, of als de uitsluitingen van artikel 3.2 BVIE van toepassing zijn. Hetzelfde geldt voor de gronden van artikel 3.6 BVIE die zien op strijd met de openbare orde of de goede zeden en op het onvoldoende uit het depot blijken van de kenmerkende eigenschappen van het ontwerp. De grond die op oneigenlijk gebruik van bepaalde tekens ziet, hoort niet in dit rijtje thuis: die is voorbehouden aan de belanghebbende en kan dus niet door het Openbaar Ministerie worden opgeworpen. Voor deze gronden is geen eigen ouder recht vereist; voldoende is dat iemand belang heeft bij de nietigheid. Bij de voorwaarden van onderdeel b gaat het onder meer om nieuwheid en eigen karakter: het model moet bij de geïnformeerde gebruiker een andere algemene indruk wekken dan wat al eerder bestond.

Wat aan één rechthebbende is voorbehouden

Een aantal gronden is bewust smal gehouden. Alleen de houder van een ouder modelrecht, of dat nu uit een Benelux-inschrijving, een internationaal depot of een Gemeenschapsmodel voortvloeit, kan een strijdig jonger depot aanvallen. Alleen de houder van een ouder merkrecht of van een ouder auteursrecht kan optreden tegen een model dat met zijn recht botst. En alleen de ontwerper wiens ontwerp zonder zijn toestemming door een ander is gedeponeerd, kan zich op die grond beroepen, en dan onder de voorwaarden van artikel 3.7 BVIE.

De rol van het Openbaar Ministerie

Voor het Openbaar Ministerie geldt een bijzondere regel: brengt het zelf zo'n zaak aan, dan kan dat alleen bij de rechter in Brussel, Den Haag of Luxemburg. Zolang die zaak loopt, worden andere procedures die op dezelfde grondslag zijn ingesteld geschorst. Zo wordt voorkomen dat over dezelfde vraag op verschillende plaatsen tegelijk wordt beslist.

Een recht dat al is geëindigd

Het zesde lid bepaalt dat de inschrijving van een depot ook na verval of afstand nietig kan worden verklaard. Dat de looptijd is verstreken of dat de houder afstand heeft gedaan, staat aan een nietigheidsvordering dus niet in de weg. Wie de nietigheid in zo'n geval mag inroepen, volgt uit dezelfde verdeling over de gronden als bij een inschrijving die nog loopt.

Een voorbeeld

Een illustrator ziet dat een handelaar de vorm van een door haar getekende figuur als model heeft laten inschrijven. Zij kan zich beroepen op haar oudere auteursrecht, maar een concurrent van die handelaar kan dat niet: die kan alleen aanvoeren dat het ontwerp niet nieuw is of geen eigen karakter heeft.

In de praktijk

• Voor de aanvaller: bepaal eerst welke grond je hebt en of jij die mag inroepen. Een goede grond in verkeerde handen wordt niet inhoudelijk behandeld.
• Voor de aanvaller: bouw je bewijs van oudere vormgeving op met dateerbare bronnen zoals catalogi, beursmateriaal en gedateerde publicaties.
• Voor de houder: een gedeeltelijke nietigheid hoeft niet het einde te zijn; artikel 3.24 BVIE laat handhaving in gewijzigde vorm toe.
• Voor beiden: de nietigheid kan zowel in een eigen procedure als in een lopende inbreukzaak aan de orde komen; ook daar geldt de verdeling van gronden over de personen die dit artikel maakt.