Artikel 2.34nonies BVIE: Nietigheid van een collectief merk

Dit artikel regelt wanneer een collectief merk met terugwerkende kracht van tafel gaat. Het bouwt voort op de algemene nietigheidsgronden, maakt daarop één belangrijke uitzondering en voegt er een grond aan toe die alleen bij collectieve merken past: inschrijving in strijd met de eisen die voor dit type merk gelden.

Nietigverklaring is iets anders dan verval. Bij nietigheid luidt het oordeel dat het merk er nooit had mogen komen; bij verval is er iets misgegaan nadat het merk was ingeschreven. Voor een collectief merk gelden in beginsel dezelfde nietigheidsgronden als voor gewone merken: de absolute gronden van artikel 2.2bis BVIE en de gronden op basis van oudere rechten in artikel 2.2ter BVIE.

De herkomstaanduiding als uitzondering

Bij gewone merken is een teken dat in de handel de plaats van herkomst van waren of diensten aanduidt in beginsel niet inschrijfbaar: iedereen in die streek moet kunnen zeggen waar zijn product vandaan komt. Juist die grond werkt hier niet. Een collectief merk mág een geografische aanduiding zijn, want het is bij uitstek geschikt om aan te geven dat de aangesloten producenten uit een bepaald gebied komen en zich aan gezamenlijke regels houden.

Dat is een bewuste keuze. Waar een individuele ondernemer de naam van zijn streek niet als merk kan laten inschrijven, kan een collectief van producenten uit die streek dat wel, omdat het merk openstaat voor iedereen die aan het reglement voldoet. Een monopolie op de streeknaam levert het niet op: volgens artikel 2.34bis BVIE kan het merk niet worden ingeroepen tegen wie de aanduiding volgens de eerlijke gebruiken hanteert of anderszins gerechtigd is de geografische benaming te voeren. De keerzijde is bovendien dat de houder anderen uit hetzelfde gebied niet zomaar mag weigeren en dat de toelatingsvoorwaarden in het reglement moeten staan.

Inschrijving in strijd met de eisen

De eigen nietigheidsgrond is dat het merk is ingeschreven terwijl niet aan de voorwaarden van artikel 2.34quater BVIE was voldaan. Dat gaat bijvoorbeeld over een reglement dat niet is ingediend of dat inhoudelijk tekortschiet, over een merk dat in strijd is met de openbare orde of de goede zeden, of over een merk dat het publiek misleidt over zijn aard.

Ook hier geldt een reparatiemogelijkheid: brengt de houder het reglement zo in orde dat het alsnog aan de eisen voldoet, dan blijft het merk in stand. Het verdrag geeft daarmee de voorkeur aan herstel boven een radicale doorhaling. Voor de houder is dat een reddingslijn die je alleen benut als je hem tijdig grijpt.

Een vereniging van kaasmakers uit een bepaalde streek schrijft een collectief merk in met daarin de naam van die streek, maar levert een reglement in dat niet vermeldt wie het merk mag gebruiken. Een producent uit dezelfde streek die buiten de boot valt, vordert nietigverklaring. Het geografische karakter helpt hem niet, want dat mag bij een collectief merk. Het gebrekkige reglement is wel een reëel probleem, tenzij de vereniging het alsnog aanvult.

In de praktijk

• Voor de houder: besteed meer aandacht aan het reglement dan aan het beeldmerk. Daar zit de kwetsbaarheid, en een tijdige aanvulling kan een nietigverklaring nog voorkomen.
• Voor een aanvaller: zoek de zwakke plek niet in het beschrijvende karakter van een streeknaam, maar in de vorm en de inhoud van het reglement en in de toelatingsvoorwaarden.
• Voor een buitenstaander uit dezelfde streek: vraag eerst om toelating onder het reglement. Een weigering die niet op objectieve voorwaarden berust, is vaak een sterker verhaal dan een frontale aanval op het merk.

Wie een collectief merk wil aantasten, moet dus kiezen: nietigheid als er bij de inschrijving al iets fout zat, of vervallenverklaring als het pas daarna misging.