Artikel 2.34octies BVIE: Als het toezicht op een collectief merk faalt

Een collectief merk kan om dezelfde redenen vervallen als elk ander merk, maar dit artikel zet daar drie extra gronden bovenop die alleen bij collectieve merken spelen. Ze draaien allemaal om hetzelfde punt: de houder moet zijn eigen reglement serieus nemen en erop toezien dat de aangesloten gebruikers dat ook doen.

Een collectief merk hoort toe aan een vereniging of een andere groep en wordt gevoerd door de aangesloten ondernemingen, onder de voorwaarden van een gebruiksreglement. Dat reglement is de kern van de zaak. Het publiek ontleent aan zo'n merk de verwachting dat iedereen die het voert zich aan dezelfde afspraken houdt. Valt die verwachting weg, dan is er weinig reden om het merk nog te beschermen. Daarom kent het verdrag naast de gewone vervalgronden van artikel 2.27 BVIE deze drie bijzondere gronden.

Toezicht houden is een verplichting

De eerste grond treft de houder die passief blijft. Hij hoeft niet elke overtreding te voorkomen, maar hij moet wel redelijke maatregelen nemen om te verhinderen dat het merk wordt gebruikt op een manier die met het reglement botst. Denk aan periodieke controles, waarschuwingen, het intrekken van een gebruiksrecht of het aanspreken van een deelnemer die de regels aan zijn laars lapt. Wie jarenlang niets doet terwijl aangesloten bedrijven het merk voeren op producten die nooit zijn gekeurd, riskeert het hele recht. Ook wijzigingen van het reglement die in het register staan tellen mee: het toezicht moet zich richten op de actuele versie, niet op de tekst van jaren geleden.

Misleiding door de manier van gebruiken

De tweede grond kijkt naar het effect op het publiek. Zetten de bevoegde gebruikers het merk zo in dat het publiek zich een verkeerde voorstelling maakt van de aard of de betekenis ervan, dan kan het recht vervallen. Dat sluit aan bij de weigeringsgrond van artikel 2.34quater BVIE, tweede lid: een collectief merk mag niet de indruk wekken iets anders te zijn dan een collectief merk. Wordt het in de markt gepresenteerd als een onafhankelijke kwaliteitsgarantie terwijl er geen enkele keuring achter zit, dan is die grens overschreden.

Een reglementswijziging die niet door de beugel kon

De derde grond gaat over het register. Een gewijzigd reglement wordt alleen vermeld als het aan de eisen voldoet. Staat er toch een wijziging in die daar niet aan voldeed, dan is dat op zichzelf een vervalgrond. Het verdrag geeft de houder wel een uitweg: dient hij een nieuwe wijziging in die het reglement weer in orde brengt, dan blijft het merk overeind. Repareren mag dus, maar het moet daadwerkelijk gebeuren en niet blijven liggen.

Een brancheorganisatie van meubelmakers laat aangesloten werkplaatsen haar collectieve merk voeren op kasten die aan een eigen houtnorm voldoen. Na een reorganisatie verwatert het toezicht: niemand controleert nog en twee werkplaatsen zetten het merk ook op ingekochte kasten uit het buitenland. Een concurrent vordert vervallenverklaring. De vraag is dan niet of de organisatie het wist, maar of zij redelijke maatregelen had genomen om dit te voorkomen.

In de praktijk

• Voor de houder: leg schriftelijk vast wie controleert, hoe vaak en wat er gebeurt bij een overtreding. Bewaar de correspondentie waarin je gebruikers aanspreekt; dat is later je bewijs dat je niet stil hebt gezeten.
• Voor een aangesloten gebruiker: jouw eigen slordige gebruik kan het merk voor de hele groep onderuithalen. Werk met de laatst geregistreerde versie van het reglement, niet met de versie die je ooit bij toetreding kreeg.
• Voor een concurrent: naast de algemene vervalgronden heb je hier extra aanknopingspunten. Verzamel concrete voorbeelden van gebruik dat met het reglement in strijd is en van de stilte aan de kant van de houder.

Deze gronden staan naast en niet in plaats van de algemene vervalregeling. Wie een collectief merk aanvalt kan dus beide sporen bewandelen, en wie er een houdt moet op beide letten.