Artikel 3.28 BVIE: Modelrecht en auteursrecht op één ontwerp

Een ontwerp kan tegelijk als model zijn ingeschreven en als werk auteursrechtelijk beschermd zijn. Dat levert twee rechten op die bij verschillende personen kunnen liggen, met alle gedoe van dien. Dit artikel voorkomt dat door de twee rechten aan elkaar te koppelen en door een vermoeden in het leven te roepen over wie de auteursrechthebbende is.

Voor de praktijk is dat belangrijk, omdat het auteursrecht en het modelrecht elkaar niet dekken. Het modelrecht beschermt het uiterlijk van een voortbrengsel en werkt via inschrijving; het auteursrecht ontstaat vanzelf zodra een ontwerp een eigen, oorspronkelijk karakter heeft en het persoonlijk stempel van de maker draagt. Wie alleen het model koopt maar het auteursrecht bij de ontwerper laat, kan achteraf alsnog worden aangesproken.

Toestemming tot deponeren is overdracht van auteursrecht

Geeft de ontwerper van een auteursrechtelijk beschermd werk aan een ander toestemming om dat werk als tekening of model te deponeren, dan houdt die toestemming volgens het eerste lid meteen overdracht van het auteursrecht in. Wel beperkt: alleen voor zover het werk in die tekening of dat model is belichaamd. Ontwerpt iemand een sierpatroon dat hij ook op posters en in een boek gebruikt, en staat hij toe dat een fabrikant het als model voor tafellinnen deponeert, dan gaat het auteursrecht mee voor die vormgeving van het linnengoed, niet voor alles wat hij verder met het patroon doet.

Het vermoeden ten gunste van de deposant

Het tweede lid bepaalt dat degene die het depot heeft verricht, wordt vermoed ook de auteursrechthebbende te zijn. Dat scheelt bewijslast: wie tegen namaak optreedt, hoeft niet eerst zijn hele scheppingsgeschiedenis te reconstrueren. Het vermoeden heeft echter een duidelijke grens. Tegenover de werkelijke ontwerper of diens rechtverkrijgende geldt het niet. Deponeert een opdrachtgever het ontwerp van een freelancer op eigen naam, dan kan hij zich tegen die freelancer niet op het vermoeden beroepen; tegenover een namaker uit de markt wel.

De twee rechten reizen samen

Het derde lid koppelt beide rechten in twee richtingen: draag je het auteursrecht op een tekening of model over, dan draag je daarmee ook het modelrecht over, en andersom. Je kunt de twee dus niet ongemerkt uit elkaar trekken. Dat gebeurt onverminderd artikel 3.25 BVIE, wat betekent dat de vormeisen daarvan blijven gelden: de overdracht tussen levenden moet schriftelijk zijn en moet het hele Benelux-gebied betreffen. Voor de overdracht van auteursrecht naar Nederlands recht gelden daarnaast de eisen van artikel 2 Aw.

In de praktijk

• Voor de opdrachtgever: laat in het contract met de ontwerper uitdrukkelijk staan dat hij mag deponeren én dat het auteursrecht wordt overgedragen. Vertrouw niet op het vermoeden alleen; tegenover de ontwerper zelf helpt dat niet.
• Voor de ontwerper: besef dat toestemming om te deponeren geen vrijblijvende geste is. Wil je het auteursrecht op je bredere werk houden, omschrijf dan precies welk voortbrengsel de toestemming betreft.
• Bij een verkoop: maak van de koppeling gebruik in plaats van er tegenaan te lopen. Eén akte waarin beide rechten expliciet worden genoemd, voorkomt de discussie of het auteursrecht is achtergebleven.
• Bij handhaving: loopt het modelrecht af of blijkt de inschrijving niet houdbaar, dan kan het auteursrecht nog steeds bescherming bieden. Weten wie dat recht heeft, is dan opeens erg belangrijk.

Wie het ontwerp maakte in dienstverband of in opdracht, moet ook artikel 3.29 BVIE lezen: dat wijst het auteursrecht toe aan dezelfde persoon die voor het modelrecht als ontwerper geldt.