Artikel 2.35nonies BVIE: Wanneer een keurmerk vervalt

Naast de gewone vervalgronden die voor elk merk gelden, noemt dit artikel vier situaties waarin een certificeringsmerk zijn houder ontglipt. Ze hebben één noemer: het keuringssysteem achter het merk werkt niet meer zoals het hoort, en dan is er geen reden om het merk nog te beschermen.

Verval werkt anders dan nietigheid. Bij verval was er bij de inschrijving niets mis, maar is het daarna misgegaan. Voor een keurmerk is dat een reëel risico, want het merk moet jarenlang worden onderhouden: certificeren, controleren en ingrijpen. Wie dat laat versloffen, verliest niet alleen zijn geloofwaardigheid maar ook zijn recht.

De houder verliest zijn onafhankelijkheid

De eerste grond haakt aan bij de neutraliteitseis: de houder mag geen waren leveren of diensten verrichten van het soort waarop het merk ziet. Voldoet hij daar niet langer aan, bijvoorbeeld omdat hij een commerciële tak is gaan uitbouwen of door een fusie een leverancier is geworden, dan kan het merk vervallen worden verklaard. De eis geldt dus niet alleen bij de aanvraag, maar elke dag dat het merk bestaat.

Verwaarloosd toezicht

De tweede grond treft de houder die niet optreedt tegen gebruik dat met het gebruiksreglement in strijd is. Hij hoeft geen onfeilbaar controlesysteem te hebben, maar hij moet wel redelijke maatregelen nemen: controleren, aanspreken, sancties opleggen, in het uiterste geval een gebruiksrecht intrekken. Ook de in het register vermelde wijzigingen van het reglement horen daarbij; het toezicht moet zich op de geldende versie richten.

Misleiding en een foute reglementswijziging

De derde grond kijkt naar het gedrag van de houder zelf: gebruikt hij het merk zo dat het publiek wordt misleid over de aard of de betekenis ervan, dan vervalt het recht. Denk aan een keurmerkhouder die in zijn communicatie een veel bredere keuring suggereert dan hij feitelijk uitvoert.

De vierde grond gaat over het register. Is een wijziging van het gebruiksreglement vermeld terwijl die daar niet had mogen staan, dan is dat op zichzelf genoeg. De houder kan dat nog rechtzetten door een nieuwe wijziging in te dienen die het reglement weer in orde brengt; doet hij dat niet, dan blijft de vervalgrond staan.

Een stichting die een keurmerk voor gerecycled verpakkingsmateriaal beheert, neemt na een aantal magere jaren een adviesbureau over dat zelf verpakkingen ontwerpt en levert. Tegelijk lopen de jaarlijkse controles bij deelnemers stil. Een concurrent vordert vervallenverklaring en kan op twee gronden tegelijk wijzen: de onafhankelijkheid is weg en het toezicht is opgehouden.

In de praktijk

• Voor de houder: toets jaarlijks of je organisatie nog buiten de gekeurde markt staat, en beoordeel dat opnieuw bij elke overname of statutenwijziging.
• Voor de houder: leg het toezicht vast in een controlekalender met verslagen. Bij een aanval is een dossier waaruit blijkt dat je hebt gecontroleerd en gehandhaafd je beste verweer.
• Voor een deelnemer: gebruik het merk precies zoals het reglement voorschrijft. Slordig gebruik dat wordt gedoogd, is munitie tegen het merk waarvan je zelf profiteert.
• Voor een aanvaller: verzamel bewijs over een langere periode. Eén incident zegt weinig; een patroon van ongecontroleerd gebruik zegt veel.

Deze gronden komen bovenop de algemene vervalregeling, waaronder het verval wegens niet-gebruik. Een keurmerkhouder moet dus op twee fronten alert blijven.