Artikel 3.20 BVIE: Je was er eerder: het recht van voorgebruik

Het modelrecht ontstaat door het depot, niet door het ontwerpen zelf. Een maker die zijn product al produceert maar het ontwerp nooit heeft laten inschrijven, kan dus te maken krijgen met een latere inschrijving van een ander. Dit artikel geeft hem in dat geval een recht van voorgebruik: hij mag doorgaan met wat hij deed, ook al staat het model nu op naam van een ander.

Wat je moet kunnen aantonen

Er zijn drie voorwaarden. De vervaardiging moet hebben plaatsgevonden vóór de depotdatum of vóór de voorrangsdatum, zij moet binnen het Benelux-gebied zijn gebeurd, en het moet gaan om producten met hetzelfde uiterlijk als het gedeponeerde model of om producten die bij de geïnformeerde gebruiker geen andere algemene indruk wekken. De geïnformeerde gebruiker is daarbij dezelfde maatstaf als bij de beschermingsomvang van artikel 3.16 BVIE.

Ook wie nog niet produceerde maar onder dezelfde omstandigheden een begin had gemaakt met de uitvoering van zijn voornemen om te gaan produceren, valt eronder. Denk aan het bestellen van een matrijs of het inrichten van een productielijn. De wet spreekt van een begin met de uitvoering; een plan dat nog niet in handelingen is omgezet, valt daar niet onder.

Niet voor wie heeft nagemaakt

Het recht wordt niet toegekend aan de derde die de tekening of het model zonder toestemming van de ontwerper heeft nagemaakt. Eerder zijn is dus niet voldoende: het voorgebruik mag niet berusten op het namaken van het ontwerp van een ander.

Wat je met het recht mag doen

De voorgebruiker mag zijn productie voortzetten, of daar in het geval van een begonnen uitvoering alsnog mee beginnen. Daarnaast mag hij, ondanks de inschrijving, de andere handelingen uit artikel 3.16 BVIE verrichten, zoals aanbieden, verkopen en leveren. Eén handeling is uitgezonderd: invoer.

Het voorgebruiksrecht is verbonden aan het bedrijf. Het kan alleen overgaan samen met het bedrijf waarin de handelingen zijn verricht die het recht deden ontstaan. Wie het bedrijf verkoopt, draagt het recht dus mee over; zonder het bedrijf gaat het niet over.

Een voorbeeld

Een kleine keramiekwerkplaats maakt al twee jaar een karakteristieke schaal en verkoopt die op markten. Een groter bedrijf komt met een vrijwel identiek ontwerp en deponeert dat. De werkplaats kan blijven produceren en verkopen op grond van haar voorgebruik, mits zij met foto's, facturen en bestellingen kan aantonen wat zij vóór de depotdatum maakte en dat zij het ontwerp niet heeft nagemaakt. Verkoopt de eigenaar later alleen zijn merknaam en niet de werkplaats, dan gaat het voorgebruiksrecht niet mee. Had de werkplaats vóór de depotdatum nog niet geproduceerd, maar wel een oven gekocht en de eerste mallen laten maken om de schaal te gaan vervaardigen, dan kan zij op grond van het tweede lid alsnog met de productie beginnen.

In de praktijk

• Voor de voorgebruiker: bouw een dossier met gedateerd bewijs: facturen, e-mails met leveranciers, productiefoto's en verkoopadministratie.
• Voor de voorgebruiker: houd rekening met de grenzen van het artikel: het gaat om vervaardiging binnen de Benelux, en invoer is uitgezonderd.
• Voor de modelhouder: ga vóór het depot na of anderen al vergelijkbare producten maken; een voorgebruiker kan zijn productie ondanks de inschrijving voortzetten.
• Voor beiden: een licentie of een afbakeningsafspraak kan een procedure over wie wanneer wat maakte voorkomen.