Artikel 4.6 BVIE: Bij welke rechter in de Benelux dagvaard je

Als je een merken- of modelzaak wilt aanbrengen, moet je weten bij welke rechter dat moet. Dit artikel geeft daarvoor de regels binnen het Benelux-gebied: doorslaggevend zijn de woonplaats van de gedaagde of de plaats waar de verbintenis waar het om gaat is ontstaan, is uitgevoerd of moet worden uitgevoerd. Partijen mogen daar uitdrukkelijk van afwijken in hun overeenkomst.

Waar je gedeponeerd hebt, telt niet mee

Eén regel is absoluut: de plaats waar een merk of een tekening of model is gedeponeerd of ingeschreven kan op zichzelf nooit de bevoegdheid bepalen. Dat is logisch, want alle Benelux-rechten lopen via hetzelfde loket. Zou die plaats wél tellen, dan zou elke houder altijd bij dezelfde rechter terechtkunnen en zou de gedaagde stelselmatig ver van huis moeten procederen.

Het vangnet als de hoofdregel niets oplevert

Leveren die aanknopingspunten geen antwoord, dan mag de eiser kiezen: hij brengt de zaak aan bij de rechter van zijn eigen woon- of verblijfplaats. Heeft hij binnen het Benelux-gebied geen woon- of verblijfplaats, dan mag hij kiezen tussen de rechter in Brussel, Den Haag of Luxemburg. Zo blijft er altijd een forum over en kan niemand een procedure blokkeren met het argument dat geen enkele rechter bevoegd zou zijn.

De rechter kijkt er zelf naar

Rechters passen deze regels ambtshalve toe en stellen hun bevoegdheid uitdrukkelijk vast. Je hoeft er als gedaagde dus niet per se een verweer van te maken, al is het verstandig het wel te doen als je meent dat je verkeerd bent gedagvaard. Verder trekt de rechter die de hoofdvordering behandelt de bijkomende vorderingen naar zich toe: vrijwaring, voeging en tussenkomst, incidentele vorderingen en de tegenvordering, tenzij hij vanwege het onderwerp van dat geschil niet bevoegd is. Dat voorkomt dat één ruzie in stukken over verschillende rechters wordt verdeeld.

Dezelfde ruzie in twee landen

Loopt eenzelfde of een nauw samenhangend geschil al bij een rechter in een ander Benelux-land, dan kan een partij vorderen dat de zaak daarheen wordt verwezen. Dat kan alleen zolang de zaken in eerste aanleg lopen, en de verwijzing gaat in beginsel naar de rechter waar de zaak het eerst is aangebracht — tenzij een andere rechter al een inhoudelijke beslissing heeft genomen die meer is dan een ordemaatregel. De achterliggende gedachte is dat tegenstrijdige uitkomsten over hetzelfde recht moeten worden vermeden.

Een voorbeeld. Een ontwerpstudio met een vestiging in het ene land betrapt een groothandel uit een ander Benelux-land op het verhandelen van kopieën. Zij dagvaardt bij haar eigen rechter, terwijl de groothandel daar niet gevestigd is en de leveringen elders plaatsvonden. De rechter toetst zijn bevoegdheid zelf en de zaak strandt op het verkeerde forum: maanden verloren, terwijl de kopieën ondertussen doorverkocht worden.

In de praktijk

• Begin bij de gedaagde. Zijn woonplaats of zetel is het veiligste aanknopingspunt; wijk daar alleen van af als je de plaats van de verbintenis hard kunt maken.
• Zoek naar een forumkeuze. Is er een distributie-, licentie- of samenwerkingscontract, kijk dan eerst of daarin al een rechter is aangewezen.
• Check of er elders al iets loopt. Ontdek je pas na de dagvaarding dat er een parallelle zaak is, dan kost de verwijzing je de voorsprong.
• Houd rekening met andere bevoegdheidsregels. Binnen haar eigen bereik gaat deze verdeling over de Benelux-rechters voor op de Europese bevoegdheidsregeling; daarbuiten bepalen de Europese en nationale regels over internationale bevoegdheid waar je terechtkunt.

Wat er inhoudelijk bij de rechter thuishoort en wat juist bij het Bureau, staat in artikel 4.5 BVIE.