Artikel 3.22 BVIE: Wanneer het modelrecht vanzelf eindigt

Dit artikel zet op een rij hoe een modelrecht eindigt zonder dat er een rechter aan te pas komt. Het gaat om twee sporen: het Benelux-depot en het internationale depot. In beide gevallen komt het erop neer dat het recht verdwijnt doordat de houder er zelf een streep onder zet of doordat de termijn simpelweg afloopt.

Verval is iets anders dan nietigheid. Bij verval was het recht geldig en houdt het op een bepaald moment op; bij nietigheid heeft het achteraf bezien nooit goed bestaan. Dat onderscheid bepaalt onder meer wat er geldt voor handelingen die in het verleden zijn verricht.

Het Benelux-spoor

Een Benelux-inschrijving vervalt door vrijwillige doorhaling of doordat de geldigheidsduur verstrijkt. Doorhaling op verzoek is geregeld in artikel 3.21 BVIE; het verstrijken van de termijn hangt samen met de vernieuwing van artikel 3.14 BVIE. Wie niet betaalt binnen het betaalvenster en ook de respijtperiode voorbij laat gaan, verliest zijn recht zonder dat daar verder iets voor nodig is.

Het internationale spoor

Voor het internationale depot geldt hetzelfde in drie varianten: het aflopen van de geldigheidsduur van de internationale inschrijving, het doen van afstand van de rechten die daaruit voor de Benelux voortvloeien, en de ambtshalve doorhaling van het internationale depot volgens de Overeenkomst van 's-Gravenhage. Ook langs die weg kan de bescherming voor de Benelux dus verdwijnen, los van wat er in andere aangewezen landen gebeurt.

De uitzondering voor de opeisende ontwerper

Het artikel begint met een voorbehoud voor het geval waarin een ontwerper opkomt tegen een depot dat zonder zijn toestemming door een ander is verricht, geregeld in artikel 3.7 BVIE. Dat is logisch: als een recht kan worden opgeëist door degene die er werkelijk aanspraak op heeft, mag het niet ongemerkt weglekken doordat de onterechte houder het laat verlopen.

Een voorbeeld

Een cateringbedrijf laat de vorm van een stapelbare serveerschaal vastleggen en verlengt na vijf jaar netjes. Vijf jaar later is de schaal uit het assortiment en betaalt het bedrijf niet meer. Het recht vervalt. Een concurrent die daarna dezelfde schaal gaat maken, doet niets verkeerds. Maar voor exemplaren die hij al vóór het verval had geproduceerd en verkocht, kan hij nog steeds worden aangesproken: het verval werkt niet met terugwerkende kracht.

In de praktijk

• Voor de houder: laat een recht alleen bewust vervallen. Controleer eerst of er licenties, leveringsafspraken of lopende geschillen aan hangen.
• Voor de concurrent: controleer de actuele registerstand voordat je een ontwerp overneemt. Een verlopen inschrijving in een oude zoekopdracht kan intussen zijn vernieuwd.
• Voor de concurrent: vervallen betekent niet dat alles vrij is. Auteursrecht op hetzelfde ontwerp kan doorlopen, en nodeloos verwarrend nabootsen kan los daarvan onrechtmatig zijn.
• Voor beiden: een vervallen recht kan nog steeds nietig worden verklaard; dat kan van belang zijn voor schadeclaims over de periode daarvóór.