Artikel 3.8 BVIE: Wie geldt als ontwerper bij werk in opdracht

Dit artikel bepaalt wie in het modelrecht als ontwerper telt wanneer er meerdere partijen bij het ontwerp betrokken zijn. De uitkomst verrast veel makers: bij werk in dienstverband is dat de werkgever, en bij werk op bestelling de opdrachtgever. Beide regels gelden alleen als partijen niets anders zijn overeengekomen.

De achterliggende gedachte is commercieel. Degene die de ontwikkeling betaalt en het product op de markt brengt, draagt het risico en heeft de bescherming het hardst nodig. Bovendien voorkomt de regel dat een fabrikant achteraf moet uitzoeken welke van zijn medewerkers precies welke lijn heeft getekend.

Ontwerpen in dienstverband

Ontwerpt een werknemer in de uitoefening van zijn functie, dan wordt de werkgever als ontwerper beschouwd. Doorslaggevend is of het ontwerpen tot de taak hoorde. Een productontwerper bij een verpakkingsfabrikant die verpakkingen tekent, valt eronder. Bedenkt een boekhouder van datzelfde bedrijf in het weekend thuis een tuinstoel, dan ligt dat anders: dat ontwerp staat los van zijn functie.

Ontwerpen op bestelling

Wordt een ontwerp op bestelling gemaakt, dan geldt de besteller als ontwerper, maar alleen als de bestelling is gedaan met het oog op gebruik in handel of nijverheid van het product waarin het ontwerp is belichaamd. Die toevoeging betekent dat de regel is geschreven voor commerciële opdrachten, niet voor een puur persoonlijke bestelling.

Belangrijk is dat er geen overdracht plaatsvindt: de opdrachtgever wórdt voor het modelrecht de ontwerper. Hij kan daardoor zelf deponeren, en hij is degene die het depot volgens artikel 3.7 BVIE kan opeisen als een ander ermee vandoor gaat.

Afwijken mag

Beide regels gelden behoudens andersluidend beding. Partijen mogen dus afspreken dat de rechten bij de maker blijven, dat ze gedeeld worden, of dat de opdrachtgever alleen een gebruiksrecht krijgt voor een bepaalde markt. Zo'n afspraak hoort in de opdrachtbevestiging of in de arbeidsovereenkomst thuis, en wel vóórdat het ontwerp er is.

In de praktijk

Een webshop schakelt een freelance ontwerper in voor een nieuwe flessenvorm die zij zelf gaat verkopen. Er wordt niets afgesproken over rechten. De webshop geldt als ontwerper en kan het model deponeren; de freelancer kan de vorm niet zonder meer aan een andere klant aanbieden. Wilde hij dat wel, dan had hij een afwijkend beding moeten bedingen.

Voor opdrachtgevers is de les dat de regel prettig uitpakt, maar dat het verstandig blijft hem in het contract te bevestigen. Voor het auteursrecht op hetzelfde ontwerp hoeft daarnaast niets aparts te worden geregeld: artikel 3.29 BVIE legt dat recht bij dezelfde persoon die op grond van dit artikel als ontwerper geldt. Leg in het contract wel vast wat er gebeurt met schetsen, afgevallen varianten en vervolgopdrachten, want daarover zegt deze regel niets.

Voor ontwerpers geldt het spiegelbeeld. Wil je je vormentaal opnieuw kunnen gebruiken of hem elders licentiëren, bedinge dan uitdrukkelijk dat de rechten bij jou blijven en dat de klant een omschreven gebruiksrecht krijgt. Regel tegelijk wie mag deponeren en wie de kosten daarvan draagt.