Artikel 3.2 BVIE: Techniek en koppelvormen buiten het modelrecht

Niet elk uiterlijk kan worden gemonopoliseerd, ook niet als het nieuw is en een eigen karakter heeft. Dit artikel haalt twee categorieën kenmerken uit de bescherming: vormgeving die uitsluitend door de techniek wordt gedicteerd, en vormgeving die noodzakelijk is om producten mechanisch op elkaar te laten aansluiten.

De achterliggende gedachte is dat het modelrecht over vormgeving gaat en niet over techniek. Wie een technische oplossing wil beschermen, moet de weg van het octrooi bewandelen, met de eisen en de kortere looptijd die daarbij horen. Zou je via een modelinschrijving een technisch noodzakelijke vorm kunnen afschermen, dan zou je die eisen omzeilen en concurrenten blokkeren die diezelfde functie willen aanbieden.

Uitsluitend door de techniek bepaald

De uitsluiting geldt alleen als de vorm uitsluitend voortvloeit uit de technische functie. Het woord uitsluitend doet het werk. Beslissend is of enkel technische overwegingen de gekozen kenmerken hebben bepaald, of dat er ook andere overwegingen meespeelden, zoals de gewenste uitstraling van het product. Dat er andere vormen denkbaar zijn die dezelfde functie vervullen, is op zichzelf niet doorslaggevend: uit het bestaan van alternatieven volgt nog niet dat de ontwerper zich door meer dan de techniek heeft laten leiden.

Vormen die precies moeten passen

De tweede uitsluiting betreft koppelvlakken: kenmerken die in exact dezelfde vorm en afmeting moeten worden nagemaakt om het product met een ander product te kunnen verbinden of eromheen te plaatsen. Denk aan de aansluiting van een filter op een apparaat of de exacte contour waarmee een hoes om een toestel sluit. Wie zulke koppelmaten kon vastleggen, zou de markt voor bijbehorende accessoires en reserveonderdelen volledig naar zich toe trekken.

De uitzondering voor modulaire systemen

Op die koppelvormregel geldt een tegenuitzondering. Kenmerken die juist bedoeld zijn om binnen een modulair systeem onderling verwisselbare onderdelen steeds opnieuw te kunnen samenvoegen, kunnen wél als model worden beschermd, mits ze nieuw zijn en een eigen karakter hebben volgens artikel 3.1 BVIE. Een bouwsysteem waarin blokken op talloze manieren aan elkaar klikken, of een reeks stapelbare opbergbakken, kan dus wel degelijk modelbescherming krijgen voor de wijze waarop de koppeling is vormgegeven.

Waar het misgaat

Een start-up ontwerpt een spatwaterdichte behuizing voor een sensor. De afmetingen van de schroefgaten en de rand waarmee het deksel op de bak klemt, liggen technisch vast; daar krijgt zij niets voor. De golvende ribbels op de zijkant, die geen enkel effect hebben op de dichtheid maar het geheel herkenbaar maken, zijn wel vrije vormgevingskeuzes en kunnen het model dragen.

Voor de houder betekent dit: leg bij het depot de nadruk op de vrije keuzes en laat in de afbeeldingen zien dat het product ook anders had kunnen worden vormgegeven. Bewaar schetsen van verworpen alternatieven; die tonen dat er ontwerpvrijheid was.

Voor wie wordt aangesproken op nabootsing is dit artikel het eerste verweer. Loop de kenmerken van het model langs en scheid de technisch noodzakelijke van de vrije. Blijft er na die schifting weinig over, dan is de beschermingsomvang smal en zal een afwijkende algemene indruk snel worden aangenomen.