Artikel 3.1 BVIE: Wanneer is een ontwerp een model?

Wanneer is een ontwerp een model?

Een tekening of model wordt beschermd voor zover de tekening of het model nieuw is en een eigen karakter heeft.
Als tekening of model wordt beschouwd het uiterlijk van een voortbrengsel of een deel ervan.
Het uiterlijk van een voortbrengsel wordt afgeleid uit de kenmerken van met name de lijnen, de omtrek, de kleuren, de vorm, de textuur of de materialen van het voortbrengsel zelf of de versiering ervan.
Onder voortbrengsel wordt verstaan elk op industriële of ambachtelijke wijze vervaardigd voorwerp, met inbegrip van onder meer onderdelen die zijn bestemd om tot een samengesteld voortbrengsel te worden samengevoegd, verpakkingen, uitvoering, grafische symbolen en typografische lettertypen. Computerprogramma's worden niet als voortbrengsel aangemerkt.

Toelichting

Dit artikel legt de basis van het modelrecht in de Benelux. Het zegt wat een tekening of model is en onder welke twee voorwaarden de vormgeving ervan bescherming krijgt. Kort gezegd gaat het om het uiterlijk van een product, en dat uiterlijk is alleen beschermd als het nieuw is en een eigen karakter heeft.

Het modelrecht beschermt vorm, niet functie. Wie een stoel, een verpakking of een lettertype ontwerpt, investeert in de uitstraling van dat product. De wetgever wil die investering een tijdelijk monopolie gunnen zonder de markt op slot te zetten. Daarom hangt de bescherming aan een uiterlijk dat werkelijk iets toevoegt aan wat er al was.

Het uiterlijk van een voortbrengsel

Beschermd is niet het product zelf, maar hoe het eruitziet: het geheel of een deel ervan. Het uiterlijk wordt afgeleid uit kenmerken als lijnen, omtrek, kleuren, vorm, textuur, materialen en versiering. Een model kan dus ook alleen een dessin op een stof zijn, of alleen de hals van een fles. Dat maakt het modelrecht breed inzetbaar, maar ook kwetsbaar: hoe kleiner het stukje vormgeving dat je claimt, hoe eerder een concurrent er met een kleine variatie omheen loopt.

Nieuw en met een eigen karakter

Nieuw betekent dat er niet al een identiek ontwerp aan het publiek was getoond. Eigen karakter betekent dat jouw vormgeving bij een oplettende gebruiker van dit soort producten een andere algemene indruk wekt dan eerdere ontwerpen. Beide begrippen worden uitgewerkt in artikel 3.3 BVIE. Voldoe je aan die twee eisen, dan ontstaat het recht nog niet vanzelf: daarvoor is een inschrijving nodig, zoals artikel 3.5 BVIE bepaalt.

Wat telt als voortbrengsel?

Een voortbrengsel is elk op industriële of ambachtelijke wijze vervaardigd voorwerp. Het begrip is ruim opgezet en omvat uitdrukkelijk meer dan alleen complete gebruiksvoorwerpen.

Onderdelen — een greep, een dop of een zool kan zelf een model zijn, mits het onderdeel bij normaal gebruik zichtbaar blijft; die eis staat in artikel 3.4 BVIE.
Verpakkingen en aankleding — de vorm van een doos of de opmaak van een etiket kan als model worden gedeponeerd.
Grafische symbolen en lettertypen — een pictogram, een schermicoon of het ontwerp van een complete letterfamilie valt eronder.

- Niet: software — een computerprogramma is uitdrukkelijk geen voortbrengsel. De code zelf is auteursrechtelijk beschermd; alleen wat je op het scherm ziet kan onder omstandigheden een model zijn.

In de praktijk

Een meubelmaker ontwikkelt een krukje met een opvallend gedraaide poot. Zolang hij het ontwerp binnenskamers houdt of alleen onder geheimhouding aan een leverancier toont, kan hij het rustig deponeren. Zet hij het eerst twee jaar lang in zijn webshop en deponeert hij pas daarna, dan is zijn eigen vormgeving aan het publiek beschikbaar gesteld en kan die de nieuwheid van zijn latere depot ondermijnen. Artikel 3.3 BVIE geeft daarvoor wel een respijtperiode, maar die dekt niet meer dan de twaalf maanden voor het depot.

Modelrecht en auteursrecht kunnen naast elkaar bestaan. Een vormgeving die is ingeschreven als model, kan tegelijk een werk van toegepaste kunst zijn in de zin van artikel 10 Aw. Dat is prettig, maar geen reden om de inschrijving over te slaan: wie alleen op auteursrecht leunt, moet in een geschil telkens bewijzen dat zijn ontwerp oorspronkelijk is, terwijl een inschrijving een concreet en makkelijk aantoonbaar recht oplevert.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Wie heeft het auteursrecht op een in opdracht ontworpen model?

Hoge Raad · 2013-10-25 · ECLI:NL:HR:2013:1036

Het hof had beslist dat bij een in opdracht ontworpen model de opdrachtgever op grond van art. 3.8 BVIE als ontwerper geldt, behoudens andersluidend beding, en dat het auteursrecht op dat model daarom aan de opdrachtgever toekomt. De Hoge Raad houdt die lijn in stand en beslist dat voor de toepassing van art. 3.29 in verbinding met art. 3.8 BVIE niet is vereist dat het model aan de beschermingsvoorwaarden van art. 3.1 lid 1 en art. 3.3 BVIE voldoet; voldoende is dat het voortbrengsel een model is in de zin van art. 3.1 lid 2 BVIE. Het cassatieberoep is verworpen.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst