Artikel 2.34bis BVIE: Wat een collectief merk is

Een collectief merk is een merk dat niet één onderneming aanduidt, maar de aangesloten leden van een vereniging. Het onderscheidt hun waren of diensten van die van andere ondernemingen. Dit artikel bepaalt wie zo'n merk kan aanvragen en welke bijzondere ruimte er is voor aanduidingen van herkomst.

De achterliggende gedachte is dat groepen ondernemers gezamenlijk een reputatie kunnen opbouwen. Ambachtelijke producenten, telers uit een streek of dienstverleners die dezelfde werkwijze hanteren, willen dat naar buiten toe zichtbaar maken zonder dat elk van hen een eigen merk hoeft te voeren.

Wie een collectief merk kan aanvragen

Het collectieve karakter moet bij de aanvraag worden aangewezen; je kunt een gewoon merk niet achteraf omdopen. Aanvragen kunnen verenigingen van fabrikanten, producenten, dienstverrichters of handelaren die volgens het toepasselijke recht zelfstandig rechten en verplichtingen kunnen dragen, overeenkomsten kunnen sluiten en in rechte kunnen optreden. Ook publiekrechtelijke rechtspersonen kunnen een collectief merk aanvragen.

Een informeel samenwerkingsverband zonder rechtsvorm kan dat dus niet. Wie met een groep ondernemers een gezamenlijk merk wil voeren, moet eerst de juridische huls op orde hebben.

Herkomstaanduidingen mogen hier wel

Normaal gesproken worden tekens die in de handel de plaats van herkomst van waren of diensten aanduiden geweigerd, omdat iedereen zulke aanduidingen moet kunnen gebruiken; die weigeringsgrond staat in artikel 2.2bis BVIE. Voor collectieve merken maakt dit artikel daarop een uitzondering: zulke tekens kunnen wél een collectief merk vormen.

Die uitzondering heeft een tegenwicht. De houder kan een derde niet verbieden dezelfde aanduiding in het economisch verkeer te gebruiken, mits die derde dat doet volgens de eerlijke gebruiken in nijverheid en handel. Met name tegen iemand die gerechtigd is een geografische benaming te gebruiken, kan het merk niet worden ingeroepen. Het collectieve merk levert dus geen monopolie op de naam van een streek op.

Een vereniging van kaasmakers uit een bepaalde streek laat de streeknaam als collectief merk registreren, met een reglement over grondstoffen en rijpingstijd. Een boer uit diezelfde streek die geen lid is en zijn kaas eerlijk aanduidt met de streeknaam, kan daarvoor niet worden aangepakt. Zet hij daarentegen het volledige beeldmerk van de vereniging op zijn verpakking, dan gaat het wel om merkgebruik waartegen de vereniging kan optreden.

De rest van het merkenrecht blijft gelden

Op collectieve merken zijn alle andere verdragsbepalingen over merken van toepassing, tenzij in dit hoofdstuk iets anders is bepaald. Weigeringsgronden, de gebruiksplicht, inbreuk, overdracht en verval gelden dus in beginsel gewoon, met de aanpassingen die de volgende artikelen aanbrengen.

In de praktijk

• Voor de vereniging: bedenk vooraf of je een collectief merk wilt of een gewoon merk dat je aan leden licentieert. Het collectieve merk vraagt een reglement, maar geeft de groep een duidelijker gezicht.
• Voor een lid: je gebruikt het merk op basis van het reglement, niet als eigen recht. Bij vertrek uit de vereniging vervalt je bevoegdheid het te voeren.
• Voor een buitenstaander: een collectief merk met een streeknaam belet je niet om eerlijk te vermelden waar je product vandaan komt.

Het bijbehorende reglement is geregeld in artikel 2.34ter BVIE, de weigeringsgronden in artikel 2.34quater BVIE.