Boek 5 Artikel 81 (5:81 BW)

Wie wijziging of opheffing van een erfdienstbaarheid vordert, krijgt zelden een kaal ja of nee. Artikel 5:81 BW geeft de rechter de bevoegdheid zo'n vordering onder voorwaarden toe te wijzen. Daarnaast beschermt het de derde die een beperkt recht op een van de erven heeft: die moet in de procedure worden betrokken en zijn belangen tellen mee.

Toewijzing onder voorwaarden

De rechter kan een vordering uit de artikelen 5:78 tot en met 5:80 BW toewijzen onder voorwaarden die hij zelf formuleert. De uitkomst hoeft daardoor niet te bestaan uit volledig handhaven of volledig schrappen. Welke voorwaarden dat kunnen zijn, schrijft de wet niet voor; het eerste lid laat de invulling over aan de rechter, die daarbij aansluit bij de omstandigheden van de zaak.

Voor beide partijen heeft dat gevolgen. Wie een vordering instelt, kan een toewijzing krijgen waaraan verplichtingen voor hemzelf zijn verbonden. Wie zich verweert, kan naast afwijzing ook aangeven onder welke voorwaarden hij met een wijziging zou kunnen leven.

Wie beperkt gerechtigde is

Op een erf kunnen rechten van anderen rusten: een hypotheek, een erfpacht, een opstalrecht, een vruchtgebruik. Die rechthebbenden hebben belang bij de erfdienstbaarheid, want zij bepaalt mede wat het erf waard is en wat ermee kan. Een perceel dat zijn recht van weg verliest, is voor de bank en voor de erfpachter een ander perceel dan daarvoor.

Oproepen in het geding

Rust op een van de erven zo'n beperkt recht, dan is de vordering alleen toewijsbaar als de beperkt gerechtigde in het geding is geroepen. Wordt dat nagelaten, dan kan de rechter niet toewijzen, hoe sterk de zaak inhoudelijk ook is. Het is dus geen formaliteit maar een voorwaarde die u vóór de dagvaarding moet nagaan.

Bovendien moet bij de beoordeling rekening worden gehouden met zijn belangen: bij de toets aan de onvoorziene omstandigheden van artikel 5:78 BW, bij de opheffing van artikel 5:79 BW en bij de wijziging van artikel 5:80 BW. Alleen bij de grond van het algemeen belang na twintig jaar noemt de wet die belangenweging niet; daar staat het algemeen belang zelf centraal.

Een voorbeeld. Een eigenaar wil een oud recht van weg over zijn perceel laten opheffen. Op het heersende erf rust een hypotheek en het is bovendien in erfpacht uitgegeven. Zowel de hypotheekhouder als de erfpachter moet in de procedure worden betrokken, en de rechter weegt mee wat de opheffing voor hen betekent. Wijst hij de vordering toe, dan kan hij daaraan voorwaarden verbinden die met hun belangen rekening houden.

In de praktijk

Vraag vóór een procedure een uittreksel uit de openbare registers op, zodat u weet welke rechten er op beide erven rusten en wie u moet oproepen. Betrek die partijen liefst al in het voortraject: soms is een minnelijke regeling waarin ook de bank of de erfpachter meetekent sneller klaar dan een procedure. En bedenk dat de voorwaarden die de rechter kan stellen ruimte geven voor een uitkomst waarmee beide erven verder kunnen.